ملكى كه مىگذشت ، اهل ملك احترام سلطنت به تخت روان بجا مىآوردند . چون بوشهر نزديك رسيد ، حاكم آنجا با جميع لشكر و خدم ، تا يك منزلى استقبال كردند ، و چون نزديك رسيدند از اسب پياده شده پيش رفتند . حاكم ابوشهر تخت روان را بوسيد و ، چون آن را به ابوشهر آوردند ، حكم شد تا مردم هر قدر بخواهند شادمانى كنند . علامت حركات شاديانه از هر خانه ظاهر شد . و اين قسم اظهار مسرت ، در همهء اعرابى كه در ايران سكنى دارند رسم است . شك نيست كه جميع اين حركات مردم موافق حكم اولياى دولت بود ، زيرا كه اعتناى اهالى در خانهء ايران به رسوم ظاهر چندان است كه ، هروقت صاحبمنصبى را به اجراى امرى مأمور مىكنند ، تكلفاتى كه بايد در آن امر بشود ، در كاغذ مىنويسند . چنانچه ازين كاغذ كه محمد - نبى خان وزير شيراز به برادرش جعفر خان حاكم ابوشهر در باب سفارش يكى از امرا كه مهماندار سفارت انگريز شده نوشته است ، معلوم مىشود :
برادر عزيز من حسين خان قاجار كه مهماندار جنرال مالكم شده است ، از امراست و صاحب خانواده است ، در عرض راه منزلبهمنزل خبر به تو خواهد داد .
وقتى به دالكى كه از ابوشهر پنجاه ميل است رسيد ، اين كاغذ را به تو فرستاده و در باب ملاقات خود با جنرال خواهد نوشت . روز ورود او به اردو ، تو با جميع فوجى كه در بوشهر است تا حد نخلستان او را استقبال كنيد و با او به چادر جنرال مالكم برويد و ، چون از پيش جنرال برخيزد ، با او به چادر او همراهى كن . چادرش بايد به خواهش جنرال زده بشود ، يعنى در طرف راست يا چپ اردوى او هرطور كه بگويد زده شود . اگر حسين خان صبح برسد ، تو نهار را در منزل او بخور و ، اگر عصر بيايد ، شام را با او صرف كن ، مابقى امور بسته به كاردانى خود شما است . همينقدر است كه بايد هميشه ملاحظه بشود كه با مهمان شريفى ، با منصب جليلى كه مهماندارى سفارت دولت است ، بايد سلوك بشود .
الحاصل ، طور و طرز رفتن ايلچى به حضور معلوم شد . قبل از آنكه ايلچى دول خارجه به پايتخت رسد ، وضع مراودهء او با فرمانفرمايان ممالك و حكام بلاد
تاريخ كامل ايران ( فارسى ) — صفحة 827
مساهمون: سر جان ملكم
ص٨٢٧