چگونه با اشخاص محترم و اقران و زيردستان بايد سلوك نمايند و ، در حضور پادشاه چگونه بايستند . و اگر پادشاه بخواهد به چه نوع بنشينند و ، يا چهطور از حضور برگردند . در در خانه كه همهء كارها على الرسم مىشود .
اينگونه تربيتها از مهمات است . بسيار ديده مىشود كه طفل پنج ساله با پير پنجاه ساله در مجلس از حيثيت گفتار و كردار و سكونت و وقار ، حركتشان يكسان است .
در هفت هشت سالگى شروع به خواندن عربى و فارسى مىكنند . بعد از خواندن حروف تهجى قرآن مىخوانند و ، بعد از آن به آموختن احكام شريعت مىپردازند و ، هم از آن اوزان قواعد مذهب شيعه قرار گرفته ، بغض دشمنان آل رسول در ضمير ايشان جاىگير مىشود . بعد از آن كتب فارسى مىخوانند از آن جمله است كتاب سعدى كه به حكايات دلپذير و عبارات شيرين و اندرزهاى نيكو و نصايح مشفقانه هم خاطر اطفال را باعث تفريح و هم درون جوانان را به شهرت و صلاحيت مايهء ترغيب است . و بعد از آنقدرى از صرف و نحو و منطق و فقه و حكمت نيز مىآموزند . اما ترقى در اين مراتب غالبا بسته به ميلان طبع خود طفل است . بسيار كم است كه بيشاز خواندن و نوشتن بياموزد ، مگر اينكه بالطبع مايل تحصيل باشد . و چون فضل و كمال ملائى سبب ازدياد شهرت شاهزادگى مىشود ، بعضى هم به قاعده تحصيل مىكنند .
فتحعلى شاه كه حال در ايران فرنواست به فضيلت مشهور است و ، شعر نيز مىگويد و ، ديوانى از او در نزد محرر اوراق است . هم از هفت هشت سالگى در تربيت سوارى و استعمال آلات حرب ايشان غايت جهد مبذول مىدارند .
مكرر در طفوليت دخترى را با پسر نامزد و ، بعضى اوقات قبل از بلوغ عروسى مىكنند . بعد از آن عدد از واج هريك موقوف به اسباب معاش ايشان است .
چون شاهزاده بر تخت برآيد ، اوقاتش به سه قسم مصروف مىشود : در امور ملكى و ، عيش و عشرت در حرم و ، تفريح و تفرج . و چون مقدار صرف اوقات به امور
تاريخ كامل ايران ( فارسى ) — صفحة 814
مساهمون: سر جان ملكم
ص٨١٤