دعوى تاجوتخت نمايند . رسم قبايل تاتار هميشه درين مورد بر خلاف بوده است ، رعايت بسيار و احترام زياد در باب نسب از طرف مادر داشته و دارند . و سبب نيز واضح است ، زيرا كه مناكحت رابطهء مسالمت « 1 » و مصافحت « 2 » و واسطهء قطع مشاجرت « 3 » و مكاوحت « 4 » طرفين است . بنابرين فرزندى كه از جانب مادر اصالت دارد ، به حكم لزوم بايد بر ساير فرزندان كه اين جهت را ندارند تقدم جويد ، و الا علاقهء قرابت كه مقصود از آن اتفاق قبيله است ، به دواعى « 5 » نفاق منجر شده ، مواسات به معادات خواهد انجاميد .
و ايل قاجار كه از شعب تاتارند ، درين ماده هنوز پيرو رسوم آباواجداد خويشاند . چنانچه منقول است كه محمد حسن خان كه جد فتحعلى شاه است ، در ايامى كه به اويماقات تراكمه گريخته بود ، يكى از امراى اين طايفه كه محمد حسن خان به وى پناه برده بود ، دختر خويش را به رسم زناشوئى بر وى عرضه كرد . محمد حسن خان از قبول اين مطلب سر باز زده گفت : نژاد اين دختر به قدرى نيست كه فرزندانش طلب تاجوتخت كنند . و فتحعلى شاه نيز چنان كه سبق تحرير يافت ، عباس ميرزا پسر دوم خود را وليعهد مملكت و نايب سلطنت كرده است ، مخصوص به جهت اينكه مادرش از بزرگزادگان قبيلهء قاجار است .
و مادر محمد على ميرزا كه پسر بزرگ اوست گرجستانى است .
رسم جديد ايران اين است كه ، شاهزادگان را پيش از ايامى كه مقتضاى خدمت دايه و لالا است ، در حرم نگاه نمىدارند . هم از اوايل عهد صبا فرايض مناسك مذهب را به ايشان تعليم مىكنند ، چنانچه در سه يا چهارسالگى نماز مىتوانند كرد . و همچنين آداب ظاهر را از اوان طفوليت مىآموزند ، مثل اينكه
هامش
( 1 ) - مسالمت بالضم ، با كسى آشتى كردن ( ح ) .
( 2 ) - مصافحت : حين ملاقات دست يكديگر را گرفتن ( ح ) .
( 3 ) - مشاجرت : منازعت باشد ( ح ) .
( 4 ) - مكاوحت : با كسى كوشيدن و به آشكارا دشمنى كردن و ، دشنام دادن ( ح ) .
( 5 ) - دواعى بالفتح : خواهشها ( ح ) .