بعد از آن به جانب آذربايجان عطف عنان نمود و تبريز و اردبيل و ساير شهرهاى معظم آن مملكت را از چنگ دشمن بيرون آورده به استعداد محاصرهء ايروان پاىتخت ارمنيّه پرداخت .
مقارن اينحال از برادرش كه در آن وقت از جانب وى حكومت خراسان داشت ، خبر رسيد كه افاغنهء آن صفحات سر عناد و طغيان برآوردهاند . بنابرين فسخ عزيمت كرده به شتاب تمام به صوب خراسان نهضت كرده و نايرهء طغيان افغان را به گرفتن فراه و هرات بكلّى فرونشاند .
واقعهاى اتفاق افتاد كه از آن مىتوان دانست كه ، وضع اين جنگ چه نوع بوده است . مورخ متملق او ميرزا مهدى گويد : روز ديگر مجلس مينومثال آراسته و سران افغان را كه در اردوى فلك تمثال مىبودند ، به محفل اقدس بار داده ، هنوز آفتاب يك نيزه بلند نگشته بود كه هزار و سيصد نيزه سربرسر نيزه بلند گرديده سركردگان مورد عطا و نوال و رؤساى افغان سر به زير افكندهء خجلت و انفعال شدند .
خلاصه در اوقاتى كه نادر به محاصرهء هرات مشغول بود ، امراى ايران طهماسب تنگ حوصله را برآن داشتند كه ، لشكر به طرف عثمانى كه در سرحد اجتماع كرده بودند كشيد . شكستهائى كه به اين طايفه رسيده بود ، سبب شورش اهالى قسطنطنيه گشته وينگچريان اول وزير را كشته و بعد از آن احمد ثالث را از سلطنت خلع و برادرزادهء او محمود خامس را برجاى او وضع كرده بودند .
نادر رضا قلى خان را به سفارت نزد سلطان محمود فرستاده پيغام كرده بود كه ، عساكر عثمانى بايد آذربايجان را خالى كنند . و شاه طهماسب نيز نامهاى در تهنيت جلوس به وى فرستاد . و پيش از آنكه نتيجهء سفارت رضا قلى خان كه از طرف نادر رفته بود معلوم بشود ، طهماسب بهجهت محاصرهء ايروان در حركت آمد . ولى كارى از پيش نبرد ، و در مصاف با لشكر عثمانى هزيمت يافته آنچه به حذاقت و شهامت نادرى در سال قبل حاصل شده بود ، در يك ماه از دست داد . و تا خوب ضعف عقل خود را ظاهر كند ، با ترك مصالحه كرده در آن مصالحه تمام ممالك ماوراى رود ارس را
تاريخ كامل ايران ( فارسى ) — صفحة 471
مساهمون: سر جان ملكم
ص٤٧١