خواننده را با هم آرند . معروف است كه اهالى ايران موسيقى را از هندوستان فرا گرفتهاند .
درهرصورت ، نمىتوان گفت كه در اين علم بهتر از هنديانند . سبك و سياق عملشان غالب خوشآيند است ، لاكن هميشه يكسان است . آن اختلاف الحان و تنوع نغمات و شعبات كه موجب مزيد لذت است ندارد .
در نقاشى چنين مىنمايد كه هم از سيصد سال قبل تا به حال بسيار كم ترقى كردهاند ، به علت اينكه تصاويرى كه در سراهاى سلطنت اصفهان در عهد شاه عباس كشيدهاند ، مثل تصاوير خوب استادان بزرگ اين ايام است . رنگ خوب مىسازند ، و غالب شبيه خوب مىكشند . و در ديگر مراتب اين فن نيز بىسليقه نيستند ، اما هنوز دور و نزديك نمودن اشياء بر صفحه و اصول معظمهء تناسب صور و اشكال كه مدار نقاشى بران است مستحضر نيستند .
بالجمله ، از آنچه در باب صنايع مفيده و زينتيهء حال ايران مرقوم شد معلوم مىشود كه نمىتوان گفت سكنهء اين مملكت روى در ترقى دارند . و همچنين نمىتوان گفت كه ، بالنسبه به پيشينيان قوم خود نيز تنزل كردهاند .
آنچه ، در عهد پادشاهان مقتدر و كاردان اندوخته شده است ، در حكومت سلاطين جاهل ضعيف بر باد رفته است .
هرگاه در ايام آرامى مردم متصف به ذكا و ادراك از بلاد خارجه به اين ملك آمدهاند ، باز شروع جنگ بنيانكن اقامت ايشان شده است .
تا به حال بنابر تغييرات ملكى و انقلابات دولتى ، درياى دانش در ايران على الاتصال در جزرومد بوده و مادامى كه مردم اين ملك در تحت حكومت بىثبات و بالغلبه است ، بر همين نهج خواهد بود . و اللّه اعلم .
تاريخ كامل ايران ( فارسى ) — صفحة 811
مساهمون: سر جان ملكم
ص٨١١