در ده روز كنم ، گفتم : چرا نمىگويى كه اين محال است . بيچاره سرى حركت داد و گفت : من بهتر مىدانم ، آقاى من آدم خوب و باانصافى است ، لاكن با اينهمه ، شاهزادهء ايران است و به هرچه حكم كند بايد اطاعت كرد .
از آنچه مذكور شد مىتوان دانست كه ، چرا مردم ايران در صنايع ترقى كلى نكردهاند . اين ملك هزار سال است كه همچو مىنمايد كه در شرف ترقيهاى بزرگ است ، لاكن تا هنوز همانطور ايستاده است .
تجارتش تقريبا همان قسم است كه در قديم الايام بوده است هست . ابريشم گيلان ، و پشم كرمان ، پنبه و مازو از عراق ، انقوزه از خراسان به بلاد ديگر مىبرند ، و قيمت حاصلهء از اينها را به شال كشمير و ، نيل و قماش هندوستان و ، شكر بطاويه و چين و ، پشمينهء انگلند مىدهند . از اخبارى كه از سياحان فرنگستان كه در ازمنهء مختلفه به اين ملك رفتهاند ، در باب زراعت ايران در دست است معلوم مىشود كه : بسيار كم يا هيچ تغييرى از به دو حال نيافته است . اسبابى كه حال به جهت خيش كردن زمين استعمال مىكنند ، احتمال مىرود همان است كه هم در زمان قديم پدرانشان به كار مىبردهاند . در جميع ازمنه اين طايفه در بنا كردن قنات و كهريز ماهر بودهاند ، كه در چنين ملك بىآب از جملهء مهمات است .
لاكن مردم ايران غالب اوقات مصروف باغها مىكنند و ، به مقدار زحمت نيز فايدهاى حاصل كردهاند . بقولات و فواكه در ايران به اقسام و در غايت نيكوئى مىشود ، و ميوه به قدرى است كه مىتوان گفت ، در فصل ميوه يك جزء غذاى هرروزهء فقرا و ادانى ناس است .
چنان كه مرقوم گشت در اطراف اصفهان صحراهاى وسيع به جهت كاشتن خربوزه مقرر است و ، كبوترخانههاى عالى و نفيس با مخارج زياد برپا كردهاند ، به جهت اينكه سرگين كبوتر را گرفته به زمين رشوت دهند .
بسيارى از صنايع ايران خوب است ، على الخصوص گلابتوندوزى و ، ابريشمدوزى و ، شالبافى . قماشهائى ديگر هم از پنبه مىبافند ، لاكن به خوبى
تاريخ كامل ايران ( فارسى ) — صفحة 802
مساهمون: سر جان ملكم
ص٨٠٢