برابرى مىزنند ، لاكن از بيرون مثل ساير خانههاى مردم آسيا ، همه ديوارهاى گلى و بلند بدون رخنه و غرفه و دريچه ، فقط يك راه به اندرون هست كه درى بزرگ بدانجا گذاردهاند . در داخل حياطى است كه اگر وسيع است ، خيابانها و در اطراف خيابانها باغچهها و حوضها ترتيب دادهاند و ، اينطرف مردانه است و ، طرف ديگر اين عمارت عمارتى است جداگانه مخصوص به زنان است . و در هر خانه كه اين قسم است بادگيرها ساختهاند كه در اندرون حجره به بخارى منتهى مىشود و ، در تابستان سبب سردى و ، در زمستان چون على الاتصال در بخارى آتش مىسوزند مايهء گرمى هواست . غالبا هر خانهاى در اصفهان كه معتنابه باشد ، باغى نيز با آن هست و ، اين صورت بهعلاوهء اينكه باعث خوب صورتى عمارات و صحت هواى بلد است ، كذلك سبب بزرگى و وسعت شهر نيز مىشود . بنابراين مىتوان قبول كرد قولى را كه مىگويد : در ايام معمورى بيست ميل مسافت ديوار دور شهر بوده است .
يكى از محرران فرنگستان محوطهء اصفهان را با دهاتى كه بلافاصله به شهر متصلاند ، از قبيل جلفا و غيره ، شانزده فرسنگ مىنويسد . اين بديهى است كه خيلى اغراق است .
طهران
طهران هنوز جز عمارات پادشاهى عمارتى كه قابل ذكر باشد ندارد .
كريم خان بازارى در شيراز ساخته است كه اگر بهتر نباشد ، از هيچيك از بازارهاى اصفهان كمتر نيست . ابنيهء مشاعهء شيراز بسيار نيست و ، باغاتش بسيار كم است . خيابانى در ميان شهر يافت نمىشود ، و خانههاى گلين چون از خارج شهر ديده مىشود ، به نظر مثل شهر خراب مىآيد . اطراف شيراز هميشه خوشآيند بوده است . باغ و قصر جهاننما و تخت قاجاريه و ، حافظيه و ، سعديه تفرجگاه خلايق است . طول باغهاى مسجد بردى كه متعلق به اهالى بلد است ، قريب پنج