در جميع اطرافى كه زمين باير و ريگزار و ، هوا به شدت گرم است ، اهالى اين ملك شتر را بر همهء جانوران ديگر ترجيح مىدهند . اعرابى كه ما بين سواحل بحر فارس و كوهستان سكونت دارند شتر بسيار مىپرورانند و ، نسل مىگيرند ، لاكن به خوبى شترهاى عربستان و بسيارى از اضلاع هندوستان نمىشود .
در بعضى از اطراف خراسان مىتوان گفت كه ، شتر غالبا سرمايهء دولت مردم است .
در ساير اطراف ايران بيشتر استعمال قاطر است كه به سبب قوت و قدرت و تحمل مشاق فوق العادهاى كه ازين جانور به ظهور مىرسد ، اهالى مملكت آن را ثانى درجهء اسب مىدانند ، و بناء عليه ، در تربيت نسل آن نيز نهايت اهتمام دارند .
اقسام اسب در ايران يافت مىشود . سكنهء محال قريب به بحر فارس هنوز نسل اسبانى كه آباواجداد ايشان از سواحل عربستان آوردهاند محفوظ دارند .
و در عراق و فارس اسبهائى است كه از عربى و تركمانى گرفتهاند ، زيرا كه اسب عربى اگرچه قوىتر است ولى بالنسبه به اسبهاى خراسانى و تركمانى صغير الجثه است . و سپاهيان ايران اسبان خراسانى را بهتر مىپسندند . اسبهاى خراسانى و تركمانى نيز بيشتر از نسل عربند ، اما به سبب آبوهواى خوب و مراتع خصبه خيلى از اسب عربى درشتتر و قوى مىشوند . شايد در عالم اسبى نباشد كه تحمل مشاق به قدر اسب تركمانى تواند كرد . و چون به جهت تاختوتاز و راهزنى سوغان مىگيرند و تربيت مىكنند ، طورهاى غريب طى مسافت مىكنند .
چنانچه در خلال اين مجلد اشارتى به آن رفت ، در هزار و هشتصد عيسوى كه مؤلف در ايران بود ، مردى پاكت كاغذ را از شيراز به طهران كه پانصد ميل مسافت است در عرض شش روز آورد ، و تمام اين مسافت را با يك اسب تركمانى طى كرد . اهالى ايران قيمت اين اسبها را به سبب مشقتهائى كه از تاختوتاراج تراكمه كشيدهاند مىدانند ، كه بيست تا و سى تا از مساكن خود كه سواحل شرقى بحر خزر باشد در حركت آمده قرى و قصبات و شهرهاى قريب به كاشان و اصفهان را مىچاپيدند .
تاريخ كامل ايران ( فارسى ) — صفحة 793
مساهمون: سر جان ملكم
ص٧٩٣