شخصى نيز ازدياد يافت ، لاكن نادرشاه چنانچه سمتگذارش يافت ، موقوفات و زمينهائى كه به جهت مدد معاش علما بود ، ضبط كرد . و در تغييراتى كه بعد از وى روى داد ، خانوادههاى معتبر ايران غالبا در معرض بوار و هلاك درآمده ، املاك و اموال ايشان در تصرف كارگذاران سلطنت آمد .
قدر قليلى از اراضى متعلقهء به علماى ملت را رد كردند . درين اوقات اغلب ارباب عمايم وظايف دارند و ، بدين سبب در هر ضلعى از اضلاع مملكت مبلغى به جهت وظايف قضات محكمهء شرع و تعمير مساجد و مدارس و اصلاح آثار و شعائر مذهبيه از ماليه وضع مىكنند . اسبابى كه بتوان از روى تحقيق استكشاف وضع وظائف و مدد معاش ارباب عمايم نمود ، نزد مؤلف موجود نيست .
مجتهدين غالبا يا از زمينى كه دارند يا از جهات ديگر متعلقهء به خود روزگار مىگذرانند . بلى اگر ملك وقفى در جائى كه ايشان هستند باشد ، به ايشان محول مىشود .
پيشنمازان بيشتر مواجب دارند ، لاكن بسيار مردم محترم نيز هستند كه بدون وظيفه و مقررى اين كار مىكنند . شيخ الاسلام و قاضى و غيره هريك مواجب و مشاهرهء معين دارند .
در اصفهان خرج اينگونه اشخاص سالى ده هزار تومان قلمداد شده است .
مواجب شيخ الاسلام شيراز سالى دو هزار تومان است . املاك خالصه را در هرجا هست ، دهاقين همانجا زراعت مىكنند ، بهطورى كه مناسب به حال زارع است .
گويند كه اين قرار از زمان انوشيروان عادل است . و شك نيست كه خيلى قديم است .
اول حاصل را كه هنوز ايستاده است ، تخمين مىكنند و ، شخصى مخصوص بهجهت اينكار معين است . پس از تخمين و تعيين تخم ، اگر از طرف ديوان است ، برمىدارند و رد مىكنند و ، بعد ده يك آن را وضع مىكنند به جهت كسانى كه درو و خرمن مىكنند و ، اشخاصى كه خرمن را كوبيده و كاه را از دانه جدا مىسازند
تاريخ كامل ايران ( فارسى ) — صفحة 758
مساهمون: سر جان ملكم
ص٧٥٨