كه سلطنت ايران متجاوز از دويست سال در خانوادهء او بماند . و اگرچه سلاطين صفويه در قوام شريعت اهتمام داشتهاند ، اما بااينحال ، هميشه از اين طايفه بسيار بودهاند و ، كثرت ايشان در اين اواخر به نوعى ازدياد پذيرفت كه ، علماى اسلام از پادشاه مستدعى شدند كه ، تا هنوز فتنهء ايشان رخنه و ثلمهاى در بنيان ملت و اركان دولت نيفكنده است ، به استيصال و قلعوقمع اين گروه پردازد . سلطان نيز على هذا همت بر دفع ايشان گماشته ، آتشى كه بناى بالاگرفتن داشت ، على العجاله فرونشست .
در صدد نگارش تاريخ عقايد صوفيه على التفصيل برآمدن بيهوده است ، بلكه ممكن نيست ، زيرا كه به اشكال متنوعه و اقسام مختلفه در اطراف زمين و اقصاى بلاد عالم ، هم از زمان سلف تا حال ، از فلاسفهء قديم يونان گرفته تا حكماى جديد فرنگستان ، خيالات اين سلسله بهوجهى از وجوه بروز و شيوع داشته و دارد .
و جاهلترين عوام و فاضلترين اقوام از اين نشاء دم و درين بيدا قدم زدهاند . گاهى ترك علايق گفته و در سايهء تجرد خفته ، و گاهى مستغرق بحار ناكامى و مستهلك قفار « 1 » بدنامى بودهاند . در هرجا و هروقت اقرار درويشى بر احتراز از خطاهاى شامله و اوهام باطله است ، لاكن استقرارش بر انتشار هر دو خيالات واهيه به اقسامها بر مريدان عرضه دارند ، و ايشان را از مراعات ظاهر شريعت معاف سازند . و مريد بايد كه كوركورانه اعتماد بر مرشد كه به اعتقاد وى نمايندهء طريق رشد و صلاح است ، نموده خود را ، كالميت بين يدى الغسال ، شمارد . و مرشد را از جميع كاينات بهتر و برتر شناسد . و به اين اعتماد و اعتقاد كه هم از پير آموخته است ، در درياى شبهات قدم گذارد . اين ترهات و مزخرفات خياليه در هندوستان بيشاز ساير جاهاى دنيا « 2 » شيوع دارد . چنانچه از عادت و رسوم و شريعت و مذهب هنود معلوم مىشود كه مخصوص به ايشان است .
هامش
( 1 ) - قفار : جمع قفر ، زمين خالى غيرآباد كه آب و گياه در آن نباشد ( ح ) .
( 2 ) - در اصل : دنيى .