كوكب اقبالشان مايل به تراجع است .
اعيادى كه در اهالى سنت است ، شيعه نيز مرعى مىدارند .
از مخصوصات شيعه عزادارى دهروزهء محرم است . در تعزيت حسين بن على در روز دهم ، همه بر سينه زنند . و نام حسن و حسين گيرند و بر اعادى ايشان لعنت فرستند . و هم در اين ايام است كه ادانى ناس بر دشمنان اهل بيت رسول خصوصا بر معاويه و يزيد لعن و طعن مىفرستند . و سبب عداوت سنى مىشود . و همچنين بيستم صفر را كه به عقيدهء ايشان سر حسين بن على را از شام آورده ، بعد از چهل روز به بدن ملحق كردند و ، آن واقعه در اين روز اتفاق افتاد ، رعايت كنند .
و ازجملهء اعياد مخصوصهء به شيعه ، عيد غدير است ، كه گويند در آن روز پيغمبر على را به خلافت خود مقرر فرمود و سنى انكار اين معنى را مىكند .
سابقا مرقوم شد كه اهالى ايران بسيارى از احاديثى را كه در اهل سنت داير است انكار مىكنند . و اهل سنت نيز بسيارى از اخبار ايشان را قبول ندارند ، بهسبب اينكه اخبار مزبوره يا متعلق به دين و شريعت و وضع عبادت است ، يا به استعمالات و قوانين طرفين . و همچنين در بسيارى از قواعد شرعيه و عرفيه اختلاف كلى دارند ، مثل اينكه : در وضع وضو و ، دست گرفتن در حين نماز و ، قاعدهء نكاح ، چنانچه اهالى ايران متعه را جايز و اهل سنت حرام مىدانند .
تفصيل جميع اختلافات تطويل لاطايل است . اصول مواد مخالفت مرقوم گشت ، زياده لزومى ندارد .
رواج مذهب شيعه در ايران چنان كه سمت ذكر يافت ، سبب اتفاق سكنهء اين ملك شد و ، بهقدر حب وطن در خاطرها رسوخ يافت .
در اين اوقات ايرانيان مانند سابق در مذهب متعصب نيستند ، نه بهسبب اينكه چنان كه گمان شده است ترقى و تربيت يافتهاند ، بلكه حرارت آتش پيش فرونشست . اهالى سنت را كافر نمىدانند . گويند ايشان مسلمند ، اما بهجهت قبول
تاريخ كامل ايران ( فارسى ) — صفحة 695
مساهمون: سر جان ملكم
ص٦٩٥