نداشت . پس از جمع و ترتيب ، آن را به يكى از زنان پيغمبر سپردند . تا در ايام خلافت عثمان معلوم شد كه ، نسخ ديگر مغاير با نسخهء اصل در نزد مردم موجودند ، لهذا از مصدر خلافت حكم صادر شد تا نسخههاى متعدده از نسخهء ابى بكر نوشته به مردم دادند ، و فرمان داد تا نسخههاى ديگر را سوختند و تباه ساختند .
هم از اوان حيات پيغمبر اختلاف در اصحاب و پيروان وى راه يافته بود .
چون رحلت كرد به شدتى هرچه تمامتر ظهور يافت و ، هرچه كار خلفا بالا گرفت ، اين اختلاف نيز سمت ازدياد پذيرفت .
تعداد فرق مختلفهء مذهب اسلام را مجلدى جداگانه بايد . مقصود مقام بيان مذهب شيعه و آراى متصوفه است كه در ايران شيوع يافته است . لاكن قبل از شروع به مقصود لازم است كه چند كلمهاى نيز در باب مذهب اهل سنت كه اغلب بلاد اسلام سالك اين طريقتاند مرقوم شود .
قرآن اگر بهطور كتاب قاعده و قانون ملكى ملاحظه شود ، فقط لايق حكومت فرقهء بىتربيت و وحشى مثل قبايل اعراب است ، « 1 » كه هم از بدايت حال ، اين كتاب بهجهت ايشان ترتيب و تركيب شده است . چون كار خلافت عروج يافت و بسطت ملك زياد شد ، محال بود كه ملتهاى بزرگ و ممالك وسيعه را به چند احكامى كه در اين كتاب است بتوان اداره كرد . و اين معنى زيادتر صعوبت پيدا كرد ، بهجهت اينكه بسيارى از احكام مزبوره براى مردم مخصوص و امكنهء معلومه بود و ، ممكن نبود كه با حالت ملل متعدده كه اين دين را اختيار كرده بودند موافقت كند . و چون مسلمين اخذ احكام را بجز از مبداء سماوى و كتاب الهى كفر مىدانستند ، در هرجا اين دين رخنه كردى مخرب رسوم و قوانين سلف گشتى . بنابرين چارهاى نبود مگر اينكه وسعتى به اين راه آسمانى بدهند . و چون قول و فعل پيغمبر را به حكم الهى مىدانستند ، لاجرم هريك از گفتار و كردار او را منشاء قانونى شناخته به جميع اقوال و نقل اخبار افعال او همت گماشته ، آنچه از افواه اصحاب و ازواج وى شنيدند ، مدون « 2 »
هامش
( 1 ) - بىانصافى است .
( 2 ) - مدون : جمع كرده و ترتيب داده شده ( ش ) .