وضع شهر قاين و مضافات آن
شهر قاين و مضافات آن در سمت جنوب و مشرق طبس واقع شده است . مير اسماعيل خان نام يكى از عظماى سادات اعراب در عهد سلاطين صفويه حكومت آن ملك يافت و ، در لشكر نادرشاه نيز به حسن خدمت از اقران و اكفاء امتياز حاصل كرد . در اين اوقات نبيرهء وى برحسب وراثت ، مالك ايالت و سالك طريق نبالت « 1 » بود . قاين از يك سمت به صحارى سيستان و ، از ديگر جانب به اراضى افغانستان مىپيوندد .
مورخ مسلم كه نگارندهء اوراق از وى نقل مىكند ، قطعهء بيابان سيستان را كه به قاين منتهى مىشود ، بيابان لوط مىنامد و مىگويد كه : شهر سدوم « 2 » كه خداوند بر سر سكنهاى كه همه عاصيان بودند خراب كرد درين بيابان [ بود ] .
بالجمله ، شير بسيار در قاين يافت مىشود و ، كوهستان آن همه در زير گوسفند است . از پشم آنها اقسام قاليچه و نمد مىبافند . و نمد و قالى قاين از هيچيك فروشى « 3 » كه در ساير اطراف ايران يافته و بافته مىشود پاى كم ندارد . و حكام آنجا غالبا خراج مملكت را ازين جنس مىدهند .
ماليهء قاين در ايام صفويه دوازدههزار تومان نقد و دوازدههزار خروار غله به تخمين آمده بود . لاكن منظور و مقصود فرمانروايان ايران چندانكه خدمات لشكر قاين بوده است ، ماليات آنجا نبوده است ، زيرا كه اعراب قاين در جميع پيادهء خراسان هم از روزگارى دراز به بهادرى و تحمل مشاق مشهورند . جمعيتشان بهقدر بيستهزار خانوار تخمين شده است . عسكرى كه هميشه حاكم قاين دارد و سههزار پياده و معدودى سوار است . مير على خان حاكم قاين به لطفعلى خان مدد
هامش
( 1 ) - نبالت : بزرگى ( ح ) .
( 2 ) - سدوم بفتح اول و بدال مهمله و واو معروف ، نام قريهاى از قريههاى قوم لوط است ؛ و شهرى است در حمص ( ح ) .
( 3 ) - فروش جمع فرش .