در اين ملك زمينى كه كوه در آن نيست زمينهاى شورهزار است و اين شورهزارها هم متعددند ، از آن جمله يكى كه از همه مشهورتر است كويرى « 1 » است كه از سواحل رود هيرمند « 2 » كه از سيستان مىگذرد و گرفته مىرود تا كوههائى كه فاصلهء ما بين حدود سيستان و مكران سفلى است ، مسافتى قريب به چهارصد ميل ، كه مىتوان گفت غايت طول كوير است ، و عرضش نيز از نوسكى كه دهى است در سراوان ، تا جاك در مكران علوى كه شمالى هم مىگويند ، قريب دويست ميل است .
كوير ديگر از نزديكى قم و كاشان گرفته مىرود تا به اضلاع مازندران و خراسان و به كوير سيستان مىپيوندد ، و طولش به قدر كوير سيستان و عرضش چند ميل بيشتر از آنست . حقيقت طبيعت اين زمين معلوم نيست ، باتلاقهاى نمك در آن بسيار است و درباچهء سيستان كه به بحيرهء زره معروف است هم در اين زمين واقع است . اطراف اين بيابان يا غالب خاك رست « 3 » خشكيده ، يا تلهاى رمل است ، و اين تلها مشابه موج دريا است و مركب از اجزاى قرمز ، و چنان خفيف و سبك كه در ايام تابستان هروقت باد از جانب شمال و مغرب مىوزد ، اين رملها را مثل ابر متحرك به اطراف مىبرد ، و مكرر بهرچه رسيده ، از جانور يا نباتات تلف كرده است .
در بلادى كه در اطراف اين بيابان واقعاند ، سطح بلد با سطح اين صحرا مساوى است ، گرما در غايت شدت است . هواى كاشان از ترمامتر فهرنهيت « 4 » معلوم شد كه بيست درجه از قهرود گرمتر است . از كاشان تا قهرود بيست و پنج ميل مسافت است ، و ده مزبور بر تلى واقع است . بهر نوع حساب شود نمىتوان گفت اين اختلاف از باب بلندى زمين قهرود است .
كوههائى كه در اراضى وسط ايران است به قدر كوههاى بحر هند و خليج
هامش
( 1 ) - كوير بالفتح و با ياى تازى ، زمين سراب و بيابان بىآب ( ح ) :
( 2 ) - اين رود از كوهستان هزاره كه در شمال كابل واقع است جارى مىشود و از ميان سيستان گذشته به بحيرهء زره مىريزد ( ح ) .
( 3 ) - رست بالفتح ، قسمتى از خاك و زمين كه در آن گياه و زراعت پيدا شود ( ح ) .
( 4 ) - ترمومتر ( دماسنج ) برحسب فارنهايت .