لهذا از اين احقر خواهش نمودند كه اين كتاب را با نسخهء اصل در انگريزى مطابقت نموده در تصحيح آن جهد بليغ به عمل آورده شود . و حقير اگرچه در خود مايهء آن كار نديده و پايهء آن را بالاتر از مكنت خود ديدم ، ليكن « ما يدرك كله لا يترك كله » ، ملتمس ايشان را قبول نموده فراخور قوه و استعداد آنچه لازم بود معمول داشتم و با كمال دقت در تصحيح و تنقيح آن كوشيدم . ولى در اين مقام اشاره به مطالبى چند لازم است .
اول اينكه در تصحيح اين كتاب آنچه به نظر احقر غلط فاحش آمد ، يا از حيثيت املا يا ابهام عبارت يا غلط نحوى يا غير آن ، تغيير داده تصحيح كردم ، ولى در بسيارى از مواقع ، اگرچه عبارت خارج از حسن كلام و قابل تكميل زياد بود ، خارج از حد تصحيح دانسته تغيير ندادم و ، زياده بر آن را دستاندازى به بنيان كتاب دانسته تبرى جستم .
دويم - اينكه بسيارى از اشارات و كنايات و ملاحظاتى كه سرجان مالكم در باب تاريخنويسى ايران يا مطالعهء تواريخ متفرقه يا افسانهنويسى يا تبديل سلسلهاى از سلاطين به سلسلهء ديگر نوشته ، مترجم به ملاحظات چند از قلم انداخته است و حقير هم به همان ملاحظات ترجمه نكردم ؛ ولى در بعضى از جاها كه برخى عبارات يا به جهت سهو مترجم يا خطاى كاتب از قلم افتاده و اداى مطلب مؤلف موقوف بر آنها بود ، لازم دانسته بر ترجمه افزودم . و شك نيست كه بسيارى از نكات و اشارات و بعضى از اصطلاحات مخصوصهاى كه سرجان مالكم نوشته است ، هرگاه ترجمه شده اضافه شود ، بر فوايد كتاب افزوده خواهد شد ، ولى اين مطلب هم واضح است كه غرض مؤلف از اين اشارات و كنايات افادهء اهالى انگلند بوده است و اين كتاب براى آنها نوشته شده است ، و به جهت همين سبب مترجم فاضل آنها را از ترجمه انداخته است .
سيم اينكه در شرح لغات مشكله در حاشيه كوشش شده كه الفاظ مكرر نشود ، چنان كه در نسخ سابق شده است ، و شايد هم گمان شود كه در بعضى از جاها در ترجمهء لغات توضيح واضحات شده است ، ولى چون اين كتاب چنانچه اشاره شد در مدارس هند تدريس مىشود و متعلمين بسيارى از اين الفاظ را نمىدانند ، لهذا به جهت سهولت كار آنها معنى اين الفاظ در حاشيه نوشته شده است . و علاوه بسيارى از اهالى ايران هم هستند كه همين الفاظ مستعملهء زبان خود را نمىدانند و به جهت آنها مفيد خواهد بود .
خلاصه ، دراينكه اين كتاب هنوز بيشاز اين قابل تصحيح و تكميل است شكى نيست ، و حقير به خوبى از اين مستحضرم ، ولى در اين نسخه آنچه در بادى النظر لازمهء تصحيح بود به عمل آورده شده است و ، دليل بر اين مطلب همين بس كه هركه نسخهاى كه خود مترجم بعد از طبع رابع خوانده و ملاحظه كرده و در ايام تدريس در مدارس سركارى تعليم داده ببيند و تغييراتى كه داده بخواند ، مىفهمد كه خود مترجم به خوبى واقف بوده
تاريخ كامل ايران ( فارسى ) — صفحة فهرست 23
مساهمون: سر جان ملكم
صفهرست ٢٣