ديباچه
بر ارباب بصيرت و خبرت و صاحبان فراست و فطانت كه در بازار دانشوبينش ناقدان عقود معانى و صرافان نقوش دراهم و دينار حقايقاند مخفى و مستور نماناد كه :
كتاب مستطاب تاريخ سرجان مالكم در سى و سه سال قبل مترجم و به زيور طبع محلى و مزين شده بود ، و سپس به جهت كثرت طالبين آن ، مكرر به طبع رسيد . نسخ آن در اطراف ممالك هند و ايران و غيره منتشر ، و علماى هر ملت و فضلاى هر قوم آن را مطالعه مىنمودند . و همه بر اين كلمه متفق و بر اين رأى متحد شدند كه الحق نفع آن عام و فوايد آن مر خاص و عام را مالا كلام است ، خاصه ايرانيان را كه به جهت استحضار بر وقايع ايام سلف و اطلاع بر امورات و حالات خلف كتابى است بىنظير و صحيفهاى است بىبديل ، زيرا كه علاوه بر اختصار عبارت و عدم طرفدارى و مداهنت و خالى بودن از حشو و زوايد ، اين كتاب را خصايصى است كه در بسيارى از كتب مدونه يافت نمىشود ، ولى خردهبينان ايران و مدرسان هند و توران به گوشهء چشم مىديدند كه با اين همه اين كتاب خالى از اغلاط نحويه و خطاهاى املائيه نيست ، و عبارات آن در بسيارى از جاها مبهم و بعضى اصطلاحات آن غيرمستعمل ، اسلوب كلمات در بسيارى از مواقع آزادى مطلب مسلوب و ، سياق كلام از رسانيدن معنى مطلوب منهوب . خواننده را در هر قدم لغزشى و متعلم را در هر آن سقطهاى : لهذا مطالعهكنندگان آن در هر گوشهاى به شكايت متكلم و متعلمين در هر مكتبى از كاتبين آن متظلم . مع ذلك ، با اينكه مكرر چاپ شده ، نسخهء آن در اين اوقات نهايت كمياب و نادر الوجود بود . و چون از كتب درسيهء مدارس هند است و هنوز طالبين آن از هر طرف در طلب صدا بلند دارند ، جناب عمدة الاعاظم و زبدة الافاخم آقا ميرزا محمود صاحب تاجر كاشانى كه هميشه در ترقى علوم ساعى و مروجين فنون را حامى هستند ، بر ذمهء همت خود واجب دانسته كه خدمتى لايق به ملت خود نموده لازمهء سعى را به عمل آورند .