نيز كمتر كسى بر وقايع زندگى ايشان واقف و مطلع هست ، لهذا راقم حروف « قاسم تهاويانى » كه كمترين تلامذه و يكى از تربيتيافتگان آن جناب است و در مدت 12 سال به شرف صحبت و خدمت ايشان نايل بوده ، از احوالات آن مرحوم هرچه به رأى العين ديده و از زبان مبارك خود ايشان و از ديگران شنيده بود ، نگاشته مقدمهء نسخهء منظومات ايشان قرار داد .
نوشتهء سپنتا دربارهء حيرت
عبد الحسين سپنتا نيز در شمارهء نهم آذرماه 1337 ارمغان دورهء 27 دربارهء ميرزا اسمعيل حيرت مقالهاى دارد كه بعضى از قسمتهاى آن در زير آورده مىشود :
« قديمىترين نسخهاى از تاريخ سرجان مالكوم كه در كمال تبحر به وسيلهء ميرزاى حيرت ترجمه شده و اين جانب ديدهام ، چاپ بمبئى به سال 1886 ميلادى مطابق سنه 1303 هجرى قمرى مىباشد كه توسط ميرزا محمد على شيرازى چاپ سنگى شده ، ولى بهطورىكه از مقدمهء همان چاپ برمىآيد ، نسخهء ديگرى در سال 1876 ميلادى چاپ شده است كه نسخهاى از آن بدست اينجانب نرسيده و در مقدمهء آن نوشته شده است :
( به مقدمهء متصحح زير عنوان : سبب ترجمهء تاريخ سرجان مالكم رجوع شود . )
در پايان اين خلاصه آمده .
نگفته ندارد كسى با تو كار * و ليكن چو گفتى دليلش بيار
تحريرا در 22 ژانويه سنه 1876 م .
تاريخ جان مالكوم داراى 228 صفحه به قطع وزيرى است ، و در آخر آن اضافه شده :
« در عهد حكومت نواب مستطاب سرهنرى بارتل ادوارد فرير ، ك - سى - بى - فرمانرواى بمبئى دبير خبير و مترجم بىشبه و بىنظير ، سردفتر ارباب فضيلت و حيرت جناب ميرزا اسمعيل متخلص به حيرت زيدا فضله ، آن را از انگليسى به عبارت فصيح و بلاغت مليح كسوت پارسى پوشانيده است .
همين نسخه است كه آن را ميرزا محمد على شيرازى شهير به كشكول در 1303 هجرى مطابق 1886 عيسوى در بمبئى به چاپ رسانده آخرين چاپ تاريخ مالكوم در سال 1323 هجرى به اهتمام عليرضا ضياء الادبأ فرزند ميرزا ابو الحسن شيرازى در چاپخانهء ناصرى بمبئى به طبع رسيده ، و مقدمهاى به امضاى شيخ محمد اصفهانى بر آن افزوده شد ، و كتاب حاضر از روى همين نسخه به زيور چاپ محلى گرديد .