ج 5 ص 266 :
ميرزا مهديعليخان . . . در سن 27 سالگى وارد هندوستان گرديد و تا سال 1209 قمرى از طرف كمپانى هند شرقى در بنارس به مأموريتهاى گوناگون اوقات خود را مىگذراند . . . و در سال 1214 قمرى از طرف كمپانى با اعتبار زيادى مأموريت پيدا كرد كه براى دفع شر زمان شاه پادشاه افغانستان كه دردسر . . . براى انگلستان فراهم آورده بود به تهران رفته پولى به شاه و صدر اعظم داده تا اينكه آنان شاهزادگان افغانى متوقف كاشان را با قوائى به افغانستان روانه نمايند . نامبرده در اين مأموريت خوب كار كرد و موفق گرديد . و تتمهء كار او را سرجان ملكم در سال 1215 قمرى به اتمام و انجام رسانيد .
ج 5 ذيل ص 268 :
سرجان ملكم گويد : « موفقيتهاى سر هارفورد جنس تماما به وسيلهء دادن رشوه بوده ، چونكه در آن اوقات بدون رشوه غيرممكن بود موفقيت حاصل شود . حل تمام قضاياى سياسى در ايران به وسيلهء طلا قطع مىشود . هرگاه يكى از عمال دولت فرانسه بايد اخراج شود قيمت عزل او درست مانند تعيين بهاى يك اسب خريدارى است . ايران مملكتى است كه در آن بدون پول زياد نمىتوان يك قدم برداشت ! »
خوانندهء عزيز بايد توجه كافى نسبت به مطالب ياد شده مبذول دارد . مقايسهء بين معرفى سرجان در نوشتهء اول كه ملكات فاضله و صفات برجستهء انسانى را براى ملكم رديف كرده و نوشتهء انتقادى مرحوم بامداد ضرورى است . ضمنا بايد به اوضاع سياسى و تجارى داخلى و خارجى و روابط انسانى ايران آنروز توجه داشت .
مرحوم حيرت و ترجمهء تاريخ ايران
كتاب تاريخ ايران ، سرجان ملكم را براى نخستين بار ميرزا اسماعيل حيرت ، اديب و معلم ايرانى ساكن هندوستان در 1287 در بمبئى به فارسى منسجم برگردانيد و حكومت بمبئى آنرا به چاپ رسانيد .
نوشتهء آقاى مدرسى چهاردهى
آقاى مرتضى مدرسى چهاردهى در شماره 4 تيرماه 1337 مجلهء ارمغان دربارهء ميرزا اسمعيل حيرت به نقل از مقدمهء ديوان اشعار او مىنويسد :
« ميرزا اسمعيل متخلص به حيرت در سال 1836 ميلادى متولد شدند و متجاوز از