نوشتند وثبت نمودند وروشن گردانيدند آنچه حقير وخرد داشته بودند ، وصف وخصوصيّات آن ، وابتداى أسباب وأصل آن وأحوال عقاقير وداروها .
روزگارى بر اين نسق چو گذشت ، ضحّاك بن قى ( كي ) ، در دورهء مشترى ونوبت تربيت وسلطنت أو ، پادشاه شد ، بنا كرد شهري ونام آن را از مشترى برآورد ، ودوازده قصر بنا نهاده وبه عدد بروج دوازدهگانه ، وهر قصرى را به نام برجى ناميد ، واين قصرها را خزاين كتابهاى علمي گردانيده ، نشيمن وآرامجاى علماء وحكماء - كه در اين شهر جمع كرده بود - ساخت . أهل فضل ودانش همگى مطيع ومنقاد أو گشتند وبه تدبير أمور ملكي وغير ملكي أو ميپرداختند ، واز جملهء آنها هرمس بابلى وتنكلوشا وطيقورس وغير اينها - از أفاضل - بودند ، وهميشه بر اين منوال ميگذشت ، تا آنكه حقّ ، سبحانه ، در زمان ايشان پيغمبرى فرستاد ، نبوّت أو انكار نمودند . . . » .
* به هنگام زنده بودن أبو ريحان بيرونى ، يكى از آشنايانش ، از وى تقاضا ميكند كه اوّلا مختصرى از شرح حال ونيز فهرست تأليفات زكريّا رازي را ، ثانيا شرح هرچند مختصر دربارهء پزشكان نامى پيش از رازي را ، ثالثا سياههء آثار وتأليفات خودش را ، براي أو فرآهم بياورد .
بيرونى در قبول خواهش آن شخص ، به سال 427 هجرى قمري ، رسالهيى ميپردازد كه به « رسالة في فهرست كتب محمّد بن زكريّا بن يحيى الرّازى » شهره است . اين رساله ، از نظر موضوعاتى كه در آن آمده ، به چهار بخش قابل تفكيك است :
1 . مقدّمه ، كه در آن نحوهء شهرت رازي بين مردم وداورى خودش ( بيرونى ) دربارهء رازي را شرح ميدهد .
2 . فهرست تأليفات وتصنيفات رازي ، كه در آن 183 رساله وكتاب رازي را معرّفى ميكند .
3 . مختصرى در تاريخ پزشكى وپزشكان روزگار كهن .
4 . فهرست تأليفات وتصنيفات خودش ( بيرونى ) را ، كه در آن 103 رساله وكتاب سامان يافته ، 10 رساله وكتاب ناتمام ، و 25 كتاب ورساله را كه ديگران به نام
تنكلوشا ( ملحق : مدخل منظوم واحكام علم النجوم للخجندى ) — صفحة پيشگفتار 83
مساهمون: مؤلف مجهول
صپيشگفتار ٨٣