براي آگاهى ، بخشي از فصل اوّل مقالهء ششم المدخل الكبير ، از ترجمهء عليمحمّد نيشابورى به سال 1231 هجرى قمري را - كه ترجمهيى سخت سست وبىانسجام وكسالتآور است ، با هم بخوانيم :
« فصل اوّل در بيان طبايع بروج وحالات أو وآنچه طلوع ميكند در وجوه آن از صور :
به تحقيق ذكر كرديم ما در قول [ : مقالهء ] دويم طبايع بروج مفرده ، وذكر كرديم در قول پنجم اشتراك كواكب را در بروج ، واراده داريم كه ذكر كنيم در اين قول از خاصيّت دلالات كلّيّهء بروج ودرجهاى آنها آنچه موافق اين كتاب باشد .
امّا در اين فصل ذكر ميكنيم آنچه طلوع ميكند در وجوه بروج از صورتها وبه تحقيق كه بودهاند عامّهء أصحاب نجوم كه هرگاه قراءت ميكردهاند در بعضي كتب كه تصنيف كرده بودند آنها را أوايل ذكر آنچه طلوع ميكردهاند از صور در هر وجهي از وجوه بروج گمان ميكردهاند كه أو چيزى است كه معنى از براي أو نيست زيرا كه ايشان ذكر دلالات صور را در عامّهء كتب مييافتند ونميدانستند كه از چه جهت اين صور دلالت دارند .
وبه تحقيق كه ذكر كرده است هرمس وبطلميوس واوراطيوس وتنكلوس وآنطيقوس وغير ايشان از علماى نواحي ايشان وعلماى هند در خواصّ كتب خويش خاصّيّات دلالات اين صور وأشياء را بر آنچه حادث ميگردد در اين عالم . امّا بعضي دلالتهاى اينها را شناختهاند از شباهت به خلقت واسم اينها يا حال اينها ، وبعضي ديگر دلالتش دور است از اين صور وشباهت به اينها ندارد وميشناسند آنها را دانايان به صناعت نجوم وبه معرفت طبايع أشياء علويّه وارضيّه . وبه زودى ذكر كنيم اين دلالات را از كتابهايى كه محتاج به ذكر اينها بوده باشند . ونبود قصد أوايل از ذكر كردن ايشان اين صور بر آن حالي كه ذكر كردهاند آنها بر آن حال اينكه در فلك صورتها است مانند اينها در شكل وجسم وهيأت ، حتّى اينكه طلوع ميكند هر صورتي از اينها به اين هيأت در هر وجهي از وجوه بروج ، بلكه ايشان يافتند از براي هر موضعي از مواضع فلك واز براي هر وجهي از وجوه بروج خاصيّت در دلالت بر شيىءى از أشياء كائنه در اين عالم ، ويافتيم عامّهء مردم را كه گمان ميكنند كه از براي بروج فلك بذاته خاصيّت نيست در دلالت كردن بر شىءى از أشياء مگر در وقتي كه در آنها صورتي باشد وآن صورت به خاصيّت خويش دلالت كند بر أشياء . پس نسبت دادهاند أوايل دلالات مواضع فلك ووجوه بروج را به
تنكلوشا ( ملحق : مدخل منظوم واحكام علم النجوم للخجندى ) — صفحة پيشگفتار 74
مساهمون: مؤلف مجهول
صپيشگفتار ٧٤