اثبات عدم اعتقاد بيرونى به احكام نجوم گرد آوردهاند ، چنانكه ملاحظه فرموديد ، اقناع كننده ومسكت نيست وبه هيچوجه اين باور را در آدمي بهوجود نميآورد كه بيرونى ، در سالهاى ميان نيمهء دوم سدهء چهارم ونيمهء اوّل سدهء پنجم هجرى ، اعتقادي به تنجيم واحكام نجومى ، نداشته است .
براي آنكه شما نيز از اينهمه قالومقال ، به نتيجهيى درست ومنطقي ، برسيد ، عرض ميكنم : زندهياد أبو القاسم قرباني ، در همين بارهها نوشته است : « . . . نخستين بار پرفسور ادوارد زاخو در مقدّمهيى كه بر كتاب « ماللهند » بيرونى نوشته ، متذكّر شده است كه : « من اين مطلب را كه بيرونى معتقد به تأثيرات سيّارات در عالم تحت قمر بوده است ، يقين ميپندارم ، اگرچه خود أو هرگز چنين چيزى نگفته است . چرا كه به دشوارى ميتوان اين امر را توجيه كرد كه اگر بيرونى ، به حقيقت احكام نجوم معتقد نبود ، چرا آن اندازه وقت وهمّت خود را صرف بررسى ومطالعهء آن كرد ؟ » ، » .
در واقع زاخو ميگويد كسى كه به موضوعي يا مقولهيى اعتقاد نداشته باشد وآن را درست نپندارد ، نمينشيند كتابي قطور ( در حدود 600 صفحه ) ، آنهم با عنوان « التفهيم لاوائل صناعة التنجيم » : « فهمانيدن ( يا فهميدن ) مبادى صنعت تنجيم » در احكاميّات ومقدّماتى كه آن را لازم است بنويسد . اگر بيرونى به احكاميّات يا نجوم تنجيمى اعتقاد نداشت ، در مقابل درخواست « ريحانه » خانم به اطّلاع از صناعة تنجيم ، بسيار مختصر ميگفت : « دخترم ، اين احكاميّات را - كه از روى ريا وآشفتن ذهن مردم ، يكى از شاخههاى دانش ( علم ) به قلم ميدهند - بىپايه ومخدوش وغير قابل اثبات است وبر أساس وهم وخيال سامان يافته است . حيف است كه تو دختر عزيز ، وقتت را صرف اين لاطائلات كنى ، واز من كه اكنون نزديك 60 سال سنّ دارم ، مخواه تا به نوشتن مطالبى كه از بن به آنها اعتقادي ندارم بپردازم » ، نه اينكه بنشيند ووقت گرانبها را صرف فرآهم آوردن كتابي ، آنهم كتابي نزديك به 600 صفحه ، براي فهمانيدن آن صناعت باطل كند كه نهتنها ريحانه خانم ، بلكه بسيارى از آيندگان نيز وقتشان صرف كلنجار رفتن با اين
تنكلوشا ( ملحق : مدخل منظوم واحكام علم النجوم للخجندى ) — صفحة پيشگفتار 68
مساهمون: مؤلف مجهول
صپيشگفتار ٦٨