چنانكه ملاحظه ميشود ، در نزهتنامهء علايى ، كتبي در مفردات طبّى ( يا معالجهء بيماريها ) وكيميا وطلسمات ، به ابن وحشيّه نسبت داده شده است ، ولى از مطالبى در احكاميّات خبري نيست .
أبو بكر أحمد بن علىّ بن مختار ( مشهور به ابن وحشيّه ) در نيمهء سدهء سوم هجرى ، در سواد ( عراق ) متولّد ، ودر ربع اوّل سدهء چهارم هجرى فوت شده است . از ابن وحشيّه دو كتاب در دست است . يكى « الفلاحة النّبطيّة » كه ظاهرا در سال 292 هجرى قمري تأليف شده وشاگرد ، يا همكار أو به اسم أحمد بن حسين بن علىّ بن أحمد بن محمّد بن عبد الملك زيّات ، وجه تكميلشدهء آن را به سال 318 هجرى قمري رونويسى ( يا تحرير ) كرده است . از كتاب « الفلاحة النّبطيّة » نسخههايى در لندن واكسفورد وپاريس وبرلين واستانبول وقاهره والجزيرة باقي است .
كتاب ديگر ابن وحشيّه ، كتاب « السّموم والترياقات » است كه باز نسخههاى متعدّدى از آن ( مثلا در انگلستان ) به دست است .
ظاهرا ، أبو بكر وحشى ، كتابي در كيميا ، يا طلسمات ، يا موادّ ( مفردات ) داشته كه آن را « تنكلوشا » ناميده ، ويا از قول تنكلوشا روايت كرده بوده . يكى از مالكان يا رونويس كنندگان ، كتاب تنكلوشا در احكاميّات را ، با كتاب تنكلوشا كه سامان دادهء ابن وحشيّه وتحرير شده توسّط عبد الملك زيّات بوده ، به اشتباه خلط كرده وشرح كتاب تأليفى ابن وحشيّه را به پاى تنكلوشاى احكامى گذاشته است .
تأييد بر اين عرض من اينكه ، در همين كتاب « تنكلوشا » ، در شرح صور درجهء سوم از برج قوس ، در توضيح درخت « اشكشا » آمده است : « أبو بكر وحشى ميگويد كه آن درختى است كه أو را در زمانهء ما درخت مريم ميخوانند » ، كه باز پيداست ، تأليف أبو بكر وحشى ( ابن وحشيّه ) در مورد خواصّ موادّ ( داروها ، گياهان ، حيوانات ، معدنيّات ، . . . ) بوده است كه يكى از مالكان يا رونويس كنندگان كتاب تنكلوشا ، اين توضيح را از آن تأليف بو بكر وحشى ( ابن وحشيّه ) نقل كرده است .
از سوى ديگر ، ممكن است همين ابن وحشيّه ، تأليف ديگرى هم داشته كه آن
تنكلوشا ( ملحق : مدخل منظوم واحكام علم النجوم للخجندى ) — صفحة پيشگفتار 109
مساهمون: مؤلف مجهول
صپيشگفتار ١٠٩