تخطي إلى المحتوى الرئيسي

تناسب آيات ( فارسى ) — صفحة 75

مساهمون:

ص٧٥
جهت قياس غير منصوص به منصوص و اعتبار و لحاظ آن به عنوان منصوص .

نظر بدر الدين زركشى در فاصله و خاتمهء آيات قرآن

ايشان مىگويد : فاصله و خاتمهء آيات قرآنى ، همچون قرينهء سجع ، در نثر عربى و قافيه در شعر منظوم است . و يك برترى هم فواصل آيات بر سجع و قافيه دارد و آن اين است كه : آنچه كه در آن دو ( سجع و قافيه ) عيب و نقص شمرده مىشود در اينجا ( فواصل آيات ) عيب به شمار نمىآيد در مثل اختلاف حذو ، اشباع و توجيه « 1 » . و همان‌طوركه گذشت « ايطاء » و « تضمين » نيز در اينجا عيب و نقص به حساب نمىآيند « 2 » . « بدر الدين زركشى » در ادامهء سخن خود مىگويد : هيچ‌يك از حذو ، اشباع ، توجيه ، ايطاء و تضمين ، در مورد فواصل آيات ، عيب و ايراد محسوب نمىشوند . پس همان‌طورىكه در قرينهء سجع و قافيه رجزها ، انتقال از نوعى به نوعى ديگر
هامش
( 1 ) حذو ، اشباع و توجيه از عيوب قافيه به شمار مىروند . و از مجموع آن سه امر را اهل بيان اصطلاح كرده‌اند كه نام آنها را « سناد » بگذارند . و « سناد » عبارت است از : اختلاف مصراعين در قبل از « روىّ » . بنابراين « سناد حذو » يعنى اختلاف حركت حرفى كه قبل از روىّ مطلق قرار گرفته باشد . و « سناد توجيه » : اختلاف حركت حرفى كه قبل از « روىّ » مقيّد است . و « سناد إشباع » : اختلاف حركت « دخيل » است . و منظور از قافيهء مقيّد آن است كه « روىّ » آن ساكن باشد . و از مطلق ، مقصود آن است كه « روىّ » آن متحرك باشد . ( مفتاح العلوم : 271 ) . ( 2 ) ايطاء ؛ يعنى : اعاده كلمه‌اى كه « روىّ » در آن لفظا و معنا در قصيده تكرار و اعاده شده است . و تضمين عبارت است از تعلّق معنوى آخر بيت به اول بيتى كه پشت سرش مىآيد . و اين دو امر در قرآن كريم نمونهء فراوان دارد . « مفتاح العلوم ( علم القافيه : 272 - 273 ) براى توضيح بيشتر در اين اصطلاحات ، به كتابهايى از قبيل جواهر البلاغة و البلاغة الواضحة ، مراجعه گردد .
تناسب آيات ( فارسى ) — صفحة 75 | الشيخ محمد هادي معرفة / مولائى نيا