و سپس بقيهء محرمات را ذكر نموده و در :
ذلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ
آن را ختم نمود . و در نهايت ، آيه را با قول :
ذلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ
به پايان مىبرد .
جلال الدين سيوطى در مورد وجه تناسب اين سه نوع فواصل و خواتيم مىگويد :
« زيرا وصايايى كه در آيهء اول آمده است در صورت ترك آنها تنها فقط با عدم وجود عقل غالب بر هواى نفس و سفاهت ، قابل توجيه و حمل مىباشد ؛ چونكه عدم آن وصايا عبارتند از : شرك به خداوند عالميان ، و عقوق والدين ، و قتل اولاد ، به جهت ترس فقر و تنگدستى ، و ارتكاب فواحش به طور كلى ، و قتل نفس محترمه ( طبيعى است كه اين امور با به كارگيرى عقل سليم سازگار نيست ) .
و اما در آيهء دوّم به جهت مرتبط بودن و تعلق آن امور ، به حقوق مالى و رعايت عدالت در كلام و سخن ، و وفاى به عهد است . پس هركس كه دوست دارد در مورد وى وفاى به عهد شود ، بايد نسبت به عهود خود وفا نمايد . و به همين مناسبت ، با تذكر و تنبيه ، تناسب پيدا مىنمايد .
و در مورد آيهء سوّم هم چون امر و دستور به اتّباع و پيروى از صراط سوّى و راه راست و جادهء وسطى در طول حيات بشرى داده شده ، پس با ذكر تقوا و اجتناب از افتادن در وسط راه و بازماندن از قافله ، تناسب و ارتباط تنگاتنگ وجود دارد .
و نظير آيات فوق ، آيهء ذيل است چنانچه مىفرمايد :
وَ هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ النُّجُومَ . . .
و آن را با قول :
قَدْ فَصَّلْنَا الْآياتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ
ختم فرمود . و آيهء بعدى را با قول :
قَدْ فَصَّلْنَا الْآياتِ لِقَوْمٍ يَفْقَهُونَ
و سوّمى را با قول :
لَآياتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ
« 1 » خاتمه داد .
و اين انواع فواصل و اختلاف آن در سه آيه ، با كمى فاصله در بينشان ، به
هامش
( 1 ) انعام : 97 ، 98 ، 99 .