كفّار بدون اينكه نتيجه مطلوبى از كارشان بگيرند و بر طرف كردن شرّ آنان و برگرداندن شرّشان به خودشان با عزّت و قوّت حقّ ، تناسب دارد . و صدر آيه ، تمهيد ذيل آن است .
وجه تناسب و تمكين در آيات 26 و 27 سورهء سجده
مثال 2 : آيهء شريفهء :
أَ وَ لَمْ يَهْدِ لَهُمْ كَمْ أَهْلَكْنا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنَ الْقُرُونِ يَمْشُونَ فِي مَساكِنِهِمْ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ أَ فَلا يَسْمَعُونَ * أَ وَ لَمْ يَرَوْا أَنَّا نَسُوقُ الْماءَ إِلَى الْأَرْضِ الْجُرُزِ فَنُخْرِجُ بِهِ زَرْعاً تَأْكُلُ مِنْهُ أَنْعامُهُمْ وَ أَنْفُسُهُمْ أَ فَلا يُبْصِرُونَ
« 1 » .
وجه تناسب و تمكين ، آن است كه چون آيهء اوّلى تذكره و مايهء عبرت آيندگان بود ، تا از گرفتاريهاى پيشينيان و ملتهاى قرون كهن ، عبرت گيرند و نسل حاضر ، در صورتى از عذابها و بلاهاى اقوام پيشين ، عبرت مىگيرند كه در جريان كارها و اعمال و عواقب آنها قرار بگيرند . و روى همين جهت ، ختم آيه با كلمهء « يسمعون » انجام گرفت كه متناسب با عبرت گرفتن و موعظه شدن است . و اما در آيه دوم ، اعتبار و پند گرفتن به وسيلهء يك امر مشهود و ديدنى ، امكانپذير بود و لذا به
أَ فَلا يُبْصِرُونَ
كه با آن تناسب داشت ، ختم شد .
هامش
( 1 ) يعنى : آيا آن طوايف و قبايلى را كه ما پيش از اين هلاك كرديم و اينان اينك در ديارشان به جاى آنها رفت و آمد مىكنند ، هلاك آنها موجب هدايت و عبرت اينان نگرديد ؟ ! البته در هلاك پيشينيان آياتى چند ، و عبرت خلق است ، آيا بازهم سخن نمىشنوند ؟ آيا نديدند كه ما آب باران را به سوى زمين خشك بىآب و گياه مىبريم ، تا حاصلى كه مردم و چهارپايانشان از آن بخورند ، برويانيم ؟ آيا بازهم چشم بصيرت نمىگشايند ؟ ( سجده ، آيات :
26 و 27 ) .