حضور مىيابد .
نظر زمخشرى در مورد سورهء حمد
« زمخشرى » در اين باره مىگويد :
« هنگامى كه عبد ، حمد مولا و سيّد و ارباب خويش را ( كه فقط بر اندام زيباى او اين لباس مىسزد ) شروع نمود ، حمد و ستايشى كه از صميم دل و حضور قلب و نفس بيدار ، متوجه به حضرت احديّت است ، و احساس كرد كه در پيشگاه حضرت حقّ - جلّ و علا - قرار گرفته ، و با اين توجّهات گفت :
الْحَمْدُ لِلَّهِ
حمدى كه بر انحصار و اختصاص حمد در ذات اقدس حقّ دلالت دارد ، در اين صورت مىبيند كه نفس به سوى او بال گشوده و حالت پرواز به خود گرفته است .
با شروع به حمد و به دنبال آن طرح
رَبِّ الْعالَمِينَ
كه دلالت بر اين دارد كه پروردگار منّان ، مالك همهء عالميان بوده و هيچچيز ، قدرت بيرون رفتن از حكومت او را ندارد . در اين حالت محرّك و انگيزهء وى نسبت به اوج به سوى او ، قدرت مىگيرد تا اينكه منتقل به
الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
مىگردد ، كه دلالت مىكند بر اينكه تمام انواع نعمتها از بزرگ و كوچك ، تنها از جانب ذات اقدس ربوبى است و اين وصف و بيان ، خود يك نوع انگيزه و عامل محرّك و عامل سرعت بخشيدن در اوجگيرى به حساب مىآيد .
سپس از اين اوصاف به يك وصف بزرگ و مهم - كه از بزرگترين صفات حقّ است - منتقل مىگردد ؛ يعنى :
مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ
كه دلالت دارد به اينكه پادشاهى روز قيامت ، فقط از آن ملك الملوك است . ملك و سلطانى كه قوّت و قدرت او انتهايى ندارد ، به طورى كه بر تمام عقلاى عالم واجب مىنمايد كه اقبال و توجه بيشترى بدان مبذول داشته و خطاب مستقيم و مخصوص خود را در