نظر « بدر الدين زركشى »
بدر الدين زركشى مىگويد : اين مطلبى كه شيخ ولىاللّه منفلوطى ذكر نموده ، مبنى بر توقيفى بودن سورهها مىباشد . . . و سپس سخن وى را ترجيح داده و شروع به بيان تناسب در بين تعدادى از سورهها مىنمايد و . . . مىگويد :
اگر ابتدا و آغاز سورهاى را با اختتام و آيهء پايانى هر سوره در نظر گرفته و مورد دقّت ، بحث و بررسى قرار دهيد ، آنها را در بالاترين درجه تناسب و هماهنگى مىيابيد ، كه در برخى از سورهها چهرهء خويش را از چشم پنهان نموده و در بعضى ديگر ، رخ مىنماياند . . .
نمونهء بارز آن ، آغاز سورهء « أنعام » است كه با « حمد » شروع گشته و آن مناسب با پايان سورهء مائده كه در مورد پايان يافتن امر حسابرسى كه به حكم خداوندى است ، مىباشد .
چنان كه خداى سبحان فرمود :
وَ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْحَقِّ وَ قِيلَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ
« 1 » .
يعنى : « و خداى سبحان در بين مردمان به حق حكم راند و گفته شد كه همهء حمدها از آن رب العالمين است » .
و بين قضاوت در بين مردم و حمد و سپاس خداوند به عنوان رب عالميان ، تناسب و هماهنگى كاملى وجود دارد .
و مانند ابتداى سورهء فاطر كه آن نيز به حمد آغاز گرديده ؛ زيرا آن مناسب با پايان سورهء پيش از خودش
وَ حِيلَ بَيْنَهُمْ وَ بَيْنَ ما يَشْتَهُونَ
« 2 » است . يعنى : « و بين
هامش
( 1 ) زمر : 75 .
( 2 ) سباء : 54 .