در حساب جمل ، هيچگونه بيان و دليلى بر مدعاى شما وجود ندارد . بنابراين ، ادعاى شما واهى و بدون دليل مىباشد . آيا اگر ادعا شود كه اين حروف رمز تعداد لعنت خداوند بر شما يهوديان مىباشد و يا رمز مطلب ديگرى است ، آن را چه مىگوييد ؟ آيا تصديق مىنماييد ؟
در اين هنگام بود كه تمامى دلايلشان از دست رفته و دچار غضب و لعنت خدا و رسول اللّه قرار گرفتند « 1 » .
اگر در اين بحث و گفتگو يك نظر اجمالى بر دقت نظر امام - عليه السلام - بنماييم ، خواهيم ديد كه چگونه ايشان در رد سخن يهود ، دقت نمودهاند به طورى كه نه اصل معنى را بر طبق مذاق آنان امضا فرموده و نه آن فرعى را كه بر اين اصل استوار گشته بود .
قول دوم : عدهاى ديگر معتقدند كه اين حروف ، رمزهاى اسامى خداوند متعال و حاكى از صفات ثبوتى و صفات سلبى اوست . بنابراين « الف » در قول خداى متعال « الم » رمزى از اسم جلالهء اللّه ، و لام رمز لطيف بودن و لطف بىپايان وى ، و ميم ، رمز مجيديت حق يا كنايه از نعمتهاى بىپايان ، لطف ، عنايت ، مجد و بزرگوارى خداوند سبحان است . و يا اين حروف سهگانه ، علامت اختصارى « انا اللّه العليم » و امثال اين نوع تأويلهايى كه به تخمين ، شبيهترند تا علم و حقيقت .
محى الدين عربى ( متوفاى سال 638 ) در آغاز سورهء مباركهء بقره ، مىگويد :
خداى سبحان با اين حروف سهگانه با تمام وجود از جهت كليّت آن ( وجود بما
هامش
( 1 ) تلخيص از تفسير قمى ، ص 210 ، و معانى الاخبار صدوق ، ص 19 - 26 ، و بحار الانوار ، ج 89 ، ص 374 - 380 و همچنين تكههايى از اين مطلب را در ديگر تفاسير مىشود يافت ، از قبيل تفسير نيشابورى كه در حاشيهء تفسير طبرى چاپ شده است ، ج 1 ، ص 121 - 222 ، و تفسير طبرى ، ج 1 ، ص 71 ، و تفسير فخر رازى ، ج 2 ، ص 7 و الدر المنثور ، ج 1 ، ص 231 .