و امّا فسق : در اصل لغت به معناى خارج شدن و بيرون رفتن از امرى است بقول مطلق و اصطلاح شرعى عبارتست از خروج از طاعت خداوند بدون اينكه به حدّ كفر و شرك برسد و بعضى گويند : الفاسق من ارتكب الكبائر او اصر على الصغائر .
و امّا نفاق : در لغت به معناى اظهار خلاف باطن است يعنى دو روئى و در شرع مقدس عبارتست از اظهار ايمان به زبان يا عمل ولى پنهان كردن كفر درونى يعنى باطنا كافر و ظاهرا مسلمان است .
مطلب ديگر : آيا فاسق كافر است يا مؤمن ؟ .
در اين زمينه اقوال فراوانى وجود دارد :
1 - معتزله گويند : فاسق نه كافر است و نه مؤمن و اينها اثبات مىكنند منزلتى را بين المنزلتين « ايمان و كفر » .
2 - حسن بصرى مىگويد : فاسق منافق است .
3 - زيديه گويند : فاسق كافر عقيدتى نيست ولى كافر از حيث نعمتهاى خدا است .
4 - خوارج گويند : فاسق واقعا كافر است پس اولين كافر خودشان هستند .
5 - اماميه و اهل الحديث و اشاعره و مرجئه گويند : فاسق مؤمن است و حق همين است بدليل اينكه دو ركن ايمان در وى جمع است هم تصديق قلبى بما جاء به النبى دارد و هم اقرار زبانى بدان منتهى جرئت بر مولى پيدا كرده و دست به نافرمانى زده .
در خاتمه : نكتهاى را تقديم مىدارم :
گاهى اسلام در مقابل ايمان به كار مىرود و ميان اسلام و ايمان فرقها ذكر
شرح كشف المراد ( فارسى ) — صفحة 597
مساهمون: العلامة الحلي
ص٥٩٧