1 - گروهى از آنها مىگويند : هر انسانى دو كتاب و دفتر دارد يكى دفتر طاعات كه طاعتهاى او را فرشتگان در آن نوشتهاند [ ان عليكم لحافظين كراما كاتبين ] و ديگرى دفتر معاصى كه گناهان در او نوشته شده آنگاه دفتر طاعات را در كفّه خير ترازو و دفتر سيئات را در كفه شر ترازو مىگذارند و هر طرف سنگينتر شد و بر طرف ديگر چربيد دليل بر اينست كه صاحب اين نامه عمل از آن گروه است .
دليل اين عده : در قرآن كلمهء ميزان آمده كه به معناى ترازوى دو كفه است و قانون اينست كه تا قرينهاى بر خلاف نيايد ما كلام را بر معناى حقيقى آن حمل كنيم .
2 - گروه ديگر گفتهاند : ميزان به معناى حقيقى كلمه نيست بلكه ميزان عبارتست از همان عدل الهى .
3 - و گروهى بر آنند كه : مراد از ميزان انبياء و اوصياء ( عليهم السلام ) هستند چنان كه در روايات ما آمده كه امام صادق فرمود : هم الانبياء و الاوصياء و يا نحن الموازين .
4 - گروهى مىگويند : مراد ظهور قدر مؤمن و خوارى كافر است .
شايد بتوان گفت : ميزان هر چيزى به حسب همان چيز است و ميزان اعمال هم چيزى است مناسب با خود اعمال كه كارهاى نيك و بد را از يكديگر امتياز داده و كم و زياد آنها را تشخيص دهد و اخلاق حسنه را از رذيله جدا سازد و درجاتشان را معين كند و عقائد حقه را از باطله جدا كند و اللّه اعلم بالصواب .
و امّا مسأله سوم : ( صراط ) :
صراط در لغت به معناى طريق و راه است و در لسان شرع بر دو وجه اطلاق مىشده :