مركز فلك ممثّل وفلك خارج مركز شمس را بسال 199 يزدگردى كه مطابق 215 ه . ق . است رصد كرده بودند كه نتيجهء آن را ابوريحان در قانون مسعودى نقل كرده است « 1 » .
[ 11 - ابن هيثم ]
11 - ابن هيثم أبو على حسن بن حسن بصرى « 2 » از نوابغ علماى رياضى كه مخصوصا در هندسه ومناظر ومرايا تأليفات بىنظير داشت « 3 » ؛ ويكى از سرمايههاى بزرگ علوم ومعارف جديده بنظر ما همان تأليفات ابن هيثم است .
عدسى محدّب ذرهبين از جمله مخترعات اوست .
ابوريحان در رسالهء استخراج الأوتار في الدائرة « 4 » مكرر از وى بنام « أبو على حسن بن حسن بصرى » نام برده كه على التّحقيق مرادش همان ابن هيثم است .
ولادت وى را در سال 354 ووفاتش را حدود 430 نوشتهاند .
[ 12 - نظيف بن يمن يوناني ]
12 - نظيف بن يمن يوناني از منجمان وأرباب رصد قرن چهارم هجرى است كه در أيام اقامتش در بغداد با ابوريحان مكاتبه داشت .
از آن جمله است مكاتبهء ايشان دربارهء رصد ميل كلى ومقدار حركت خاصهء وسطى شمس كه أبو سهل كوهى در سنهء 378 ه . ق . بدستور شرف الدّولهء ديلمى 372 - 379 ه . ق انجام داده وچگونگى رصد وبناى رصدخانه ونتيجهء آن را « نظيف بن يمن » براي بيرونى نوشته بود « 5 » وآن را در ذيل ترجمهء أبو سهل كوهى ياد كرديم .
نظيف بن يمن يك چند در روزگار عضد الدّولهء ديلمى در شيراز جزو أصحاب
هامش
( 1 ) - ج 2 ص 657 .
( 2 ) - بعضي نام أو را حسن بن حسين نوشتهاند .
( 3 ) - براي أسامي مؤلفات أو رجوع شود به كتاب عيون الانباء في طبقات الأطباء ابن أبي اصيبعه .
( 4 ) - طبع حيدر آباد كن .
( 5 ) - تحديد نهايات الأماكن وقانون مسعودى ج 2 ص 642 .