نامهاء خطّهاء « 1 » أسطرلاب كدامند
امّا بر پشت أو چون برابر خويش گيرى وكرسي زبر سوى باشد ، آن قطرش كه بر پهناش هست از دست راست تو تا
هامش
لكلّ خمس عشر منها ساعة زمانيّة وهي السّاعات المستوية واخذها بممرّ المرى وهو رأس الجدى عليها وما لم يتمّ ساعة فلكلّ زمان اربع دقايق من ساعة .
يعنى دايرهء حجره را بر سيصد وشست بخش راست كنند پنجگان يا دهگان يا ديگر بخششها .
وهر پانزده درجه را يكساعت زماني وهر درجه را چهار دقيقه گيرند از ساعات مستوى . واين درجات را بنشان مري رأس الجدى شمارند .
خواجة نصير الدّين در بيست باب ميگويد ودايرهاى كه بر حجره بود بسيصد وشست قسم كنند وابتدأ از خطّى كنند كه بر كرسي بگذرد وبعلاقه پيوندد از جانب راست بر توالى . وهر پنج وده را رقوم نوشته باشند وآنرا اجزاء حجره خوانند .
مقصود خواجة از جانب راست طرف راست را صد است آنگاه كه روى أسطرلاب مقابل أو وكرسي بر سمت بالا باشد . ومقصود از توالى در حركت عنكبوت آنست كه از نقطهء مشرق بجانب عروه واز آنجا بجانب مغرب رود وآنرا حركت مستويه نيز گويند . واگر بر خلاف اين باشد حركت معكوسه وخلاف توالى خوانند ( شرح عبد العلى بيرجندى بر بيست باب أسطرلاب ) .
( 1 ) - نامهاء خطوط ، خد . نام خطهاء ، حص . س .