تحويل كرده است سوى آنوقت كه آفتاب بتربيع أوج رسد . [ بزمانهء ماند ] « 1 » بزمانهء بطلميوس . پس بعبد اللّه معروف شدند . وعجوز عبد اللّه قلم نام كردند « 2 » .
روزگار با حور چيست
هفت روزند ، اوّلشان نوزدهم تموز « 3 » . ويونانيان گفتند كه كلب الجبّار اى شعري يماني برآيد بدان روزها . واين وقت گرما بود بغايت رسيده « 4 » . واين نام از بحران شكافته است « 5 » وبحران حكم بود
هامش
( 1 ) - از روى ( خد ) و ( خ ) وبقرينهء ( ع ) افزوده شد « في زماننا دون زمان بطلميوس » .
( 2 ) - آنچه دربارهء أيام عجوز در اين كتاب فرموده در آثار الباقية نيز شرح داده وقسمتى از عبارتش اين است « ورأيت ليعقوب بن إسحاق الكندي مقالة في علّة هذا الحادث في هذه الايّام وجملة ما اعتلّ به هو بلوغ الشمس تربيع أوجها وهو موضع التغيّر وتأثير الشّمس في الهواء أكثر من غيره وسمعت انّ عبد اللّه بن علىّ الحاسب ببخارا لمّا وقف على رسالة الكندي هذه سيّر تلك الايّام ونقلها على حسب ما اقتصته حركة الأوج فسمّيت ايّام عجوز عبد اللّه قلم وانّه ما كاد يخطى فيها » .
( 3 ) - اينكه اوّل ايّام باحور را نوزدهم تموز ميفرمايد مورد اتّفاق همهء أهل نجوم ودر آثار الباقية « ثامن عشر » تحريف نسخه است .
( 4 ) - گرما بغايت رسيده بود ، حص .
در آثار الباقية تحقيقى عالمانه وسودمند در اينباره كرده وخلاصهاش اين است كه نشانهء ايّام با حور طلوع شعري يماني يعنى شعري عبور يا كلب الجبّار است . وبقراط در كتاب الفصول از خون گرفتن وخوردن دواهاى گرم از بيست روز پيش از طلوع شعري تا بيست روز بعد نهى كرده وعلّتش اين است كه در حوالي طلوع شعري هوا بغايت گرمى ميرسد . آنان كه در فنّ طبيعي وأحوال نجوم بصيرت كامل ندارند چنان پندارند كه اين اثر منسوب بجرم كوكب شعري وحرارت از اين ستاره است وندانند كه شعري مدارى موازى معدّل النّهار مىپيمايد وهميشه بر يك حال نمىماند مقصود بقراط وسط تابستان وايّام سختى گرما بوده است كه آفتاب بسمت الرّأس نزديك ميشود واثر حرارت از جرم آفتاب است . امّا چون در زمان أو طلوع شعري در اين فصل بوده آنرا نشانه قرار داده وچنان حكم كرده است . بديهي است كه اگر كوكب در مدارش مثلا برأس الجدى ورأس الحمل برسد اين حكم تغيير خواهد كرد ودر اين صورت طلوع شعري را نتوان دليل گرمى هوا ونشانهء ايّام با حور گرفت .
( 5 ) - شكافتهاند ، خ . واسم الباحور والبحران مشتق في اللّغة اليونانية والسّريانية من حكم الحكّام وقيل إن البحران مشتق من البحر ( الآثار الباقية ) .