نبشتن رقعههاء 90
كژدم چيست
اين از رسمهاى پارسيان نيست . ولكن عاميان نو آوردند « 1 » وبشب اين روز بر كاغذها نبيسند « 2 » وبر در خانهها بندند تا اندرو
هامش
ليلته ايقاد النّيران وتأجيجها وارسال الوحوش وتطيير الطّيور في لهبها والشّرب والتلهّى حولها انتقم اللّه من كلّ متلذّذ بايلام غيره من الحاسّين غير المضرّين وسمّى أهل الكرج ليلة هذ اليوم شب كزنه اى اللّيلة العاضّة وذلك لبردها » .
معلوم ميشود كه رسم شب سده كه آنرا مردم كرج شب گزنه ميگفتهاند أستاذ ما را خوش نيامده وآزار دادن جانوران وسوختن مرغان را نپسنديده وآزار دهندگان را نفرين كرده است .
انصاف را جاى نفرين است كه جانور بىزيان را در خرمن آتش راندن ومرغان بىگناه را ببازى آتش داشتن ودر آتش افكندن وبر جان دادن وپرو بال سوختن اين بسته زبانان خنديدن وشادى كردن بسى از مردمى وانصاف دور است .
جشن سده كه در عربى سدق وسذق ميگويند از جشنهاى بسيار معروف ايرانيان وپس از اسلام هم مسلّما تا عهد سلاجقه معمول بوده است . ودر كتب فارسي وعربى شروحى دربارهء شب وروز اين جشن نوشته وشعرا بفارسى وتازى در وصفش چامهها وچكامهها پرداختهاند . از جمله دلائل اينكه مراسم اين جشن در عهد سلاجقه بكار بوده اين است كه امام أبو حامد محمد غزالى 450 - 505 در كتاب كيمياى سعادت ( ص 188 - 189 چاپ هندوستان ) در باب منكرات كه غالب است در عادت ميگويد « ومنكرات بازارها آن بود كه برخريده دروغ گويند وعيب كالا پنهان كنند ودر كالا غشّ كنند وچنگ وچغانه وصورت حيوانات فروشند براي كودكان در عيد وشمشير وسپر چوبين فروشند براي نوروز وبوق سفالين براي سده وآنچه براي سده ونوروز فروشند چون سپر وشمشير چوبين وبوق سفالين اين در نفس خود حرام نيست امّا براي اظهار شعار گبران حرام است » .
دليل ديگر اينكه ملكشاه سلجوقى شب 18 ذي الحجّه 484 هجرى در بغداد جشن سده 91 گرفت وأبو القاسم مطرّز گفت :وكلّ نار من العشاق مضرمة * من نار قلبي أو من ليلة السّدقاز شعراى فارسي كه در اينباره سخن گفتهاند ، فردوسى فرمايد :شب آمد برافروخت آتش بكوه * همان شاه وبر گرد شاه آن گروهيكى جشن كرد آنشب وباده خورد * سده نام آن جشن فرخنده كردز هوشنگ ماند اين سده يادگار * بسى باد چون أو دگر شهريارعنصرى گويد :سده جشن ملوك نامدار است * ز افريدون واز جم يادگار استگر از فصل زمستانست بهمن * چرا امشب جهان چون لالهزار استمنوچهرى گويد :بر لشكر زمستان نوروز نامدار * كرده است رأى تاختن وقصد كارزارواينك بيامده است بپنجاه روز پيش * جشن سده طلايهء نوروز نامدار( 1 ) - ليس هو من رسوم الفرس وانّما هو استحداث العوام ، ع . حص بتحريف ، پارسيان تواره زدند .
( 2 ) - وبشب اين روزگار بر كاغذ نويسند ، حص . فيكتبون فيها رقاعا تلزق على الأبواب ، ع .