* * * هر چهار قاعدهء فوق مربوط به ارتفاع آفتاب بود ؛ وليكن بوسيلهء ارتفاع ستارگان ثابت نيز مىتوان عرض بلد را معلوم كرد مطابق قواعد ذيل .
5 - هرگاه كمترين ارتفاع يكى از كواكب ثابت مرصوره را در وقت وصول بدايرهء نصف النهار شهري كه عرض بلدش مطلوبست ؛ بر بيشترين ارتفاع آن در آن وقت بيفزائيم ومجموع را نصف كنيم ؛ آنچه بحاصل آيد عرض بلد آن شهر است .
6 - چون غايت ارتفاع وغايت انحطاط كوكب ثابتي را در هنگام وصول بنصف النهار بگيريم ؛ وارتفاع اقلّ را از أكثر كم كنيم ؛ وبر باقي ماندهاش كمترين ارتفاع را بيفزاييم عرض بلد مطلوب بدست مىآيد .
فرض مىكنيم كه يكى از كواكب ثابتهء بنات النعش بزرگ را رصد كرده باشيم ؛ وبزرگترين ارتفاعش شصت درجه وكمترين ارتفاعش شش درجه درآمده باشد ؛ عرض بلد مطلوب 33 درجه خواهد بود . « 1 »
پايان دولت مأمونيان خوارزمشاه وانتقال ابوريحان از خوارزم به غزنين سال 408 ه ق
أبو العبّاس مأمون بن مأمون خوارزمشاه بطورى كه اشاره شد ، بخواهر داماد سلطان محمود غزنوى بود [ 387 - 421 ] وبدين سبب ما بين آنها دوستى وعهد مؤكّد وجود داشت « 2 » وليكن سلطان محمود بحرص جهانگيرى كه بقول ابوريحان
هامش
( 1 ) - براي توضيح قواعد متن رجوع شود به تحديد نهايات الأماكن وكتاب التفهيم وقانون مسعودى .
( 2 ) - توضيحا زوجهء أبو العباس مأمون حرهء كالجى دختر سبكتكين وخواهر سلطان محمود بود ، وابن أثير در حوادث 408 هم أبو العباس مأمون وهم برادرش علي بن مأمون هر دو را داماد سلطان محمود بخواهر نوشته ودر اين صورت ممكن است بگوييم كه همان حرهء كالجى قبلا در حبالهء علي بن مأمون بوده وبعد از فوت أو بيوهء أو را ببرادرش مأمون بن مأمون داده باشند .