درجههاى ستاره ودرجههاى ممرّش وطلوعش وغروبش كدامند
اگر ستاره را عرض نبود ، درجهء أو آن بود از منطقة البروج كه با أو « 1 » باشد وهم باوى برآيد وفرو شود « 2 » وبر وسط السّماء بگذرد . وچون ستاره را عرض بود درجهء أو آن بود كجا دايرهء عرض أو رسد از منطقة البروج . واين آن دايرهء بزرگ است كه بر وى وبر قطب فلك البروج گذرد . پس اگر عرض ستاره شمالي باشد برآمدن أو پيش از برآمدن درجهء خويش بود وفروشدن از پس درجهء خويش . وگر عرضش جنوبي باشد از پس درجهء خويش برآيد وپيش از وى فرو شود . پس پيداست كه آن درجه كه با ستارهء با عرض برآيد جز درجهء أو بود « 3 » . وآنرا درجهء برآمدنش خوانند . وهمچنان آنك با وى فرو شود درجهء فرو شدنش خوانند .
ودرجهء ممرّش آن درجه بود كه با وى بفلك نصف النّهار بيك وقت آيد . اگر چنانست كه درجهء ستارهء با عرض ، درجهء منقلب بود ، رسيدن أو بفلك نصف النّهار با درجهء خويش بود . وعرض ، أو را أزين نگرداند ، مگر كه درجهء أو جز درجهء منقلب باشد ، آنگاه مخالف گردد . اگر درجهء أو بنيمهء صاعد بود از اوّل جدى تا بآخر جوزا وعرضش شمالي بود ، ستاره بوسط السّماء از پس درجهء خويش رسد .
وگر عرضش جنوبي بود پيش از درجهء خويش رسد . وچون درجهء أو بنيمهء هابط بود از اوّل سرطان تا بآخر قوس وعرضش شمالي ، بوسط السماء پيش از درجهء خويش رسد . واگر عرضش جنوبي بود از پس درجهء خويش رسد .
هامش
( 1 ) - بر أو ، خد .
( 2 ) - وهم با وى فرو شود ، خ .
( 3 ) - درجهء طلوع وغروب كوكب آن درجه باشد از دايرة البروج كه با كوكب بأفق رسد وبا وى غروب كند . ودرجهء ممرّ درجهايست از فلك البروج كه با درجهء كوكب بنصف النّهار رسد . درجهء طلوع وغروب وهمچنين درجهء ممرّ در بعض أحوال با درجهء كوكب يعنى درجهء موضع آن از فلك البروج متّحد وگاه مخالف است .