راست شود مطالع ايشان را بفلك مستقيم . ونيز مغارب هر برجى راست بود مطالع نظيرش را « 1 » . واندرين جدول مطالع برجها را نهاديم بخطّ استوا وبميانهء هر
هامش
( 1 ) - مطالع البروج ودرج سوا از مطالب مهمّ هيئت وكتب استخراج است . وبراي اينكه بر خواننده روشنتر شود ميگوئيم :
زمان باصطلاح علماى هيئت قديم مقدار حركت معدّل النّهار است . پس أزمان طلوع وغروب بروج را از مطالع معدّل النّهار ميگيرند مثلا اگر شنيدى كه مطالع برج حمل در فلان شهر 30 درجه است يعنى دو ساعت زماني طول ميكشد تا تمام اين برج از أفق شرقي برآيد زيرا پانزده جز ومعدّل النّهار يكساعت زماني است ( 15 24 : 360 ) .
مطالع البروج را براي عرضهاى مختلف در جداول زيجها ثبت واز روى آنها هر كسى براي عرض بلد خود چنانكه نگارنده براي عرض ( لب كه ) مطالع البروج را استخراج ميكنند . امّا اين كلمات كه بحروف تقويمى در كتب نجوم معروف شده تقريبي وبراي بعض أقاليم است ( صيااك اى ال بطب جحبك دزبك هوبل ) يعنى طلوع حمل وحوت يكساعت وبيست دقيقه وثور ودلو يكساعت ونيم وجوزا وجدى دو ساعت الخ .
شايد كه مطالع قوسي تمام دور باشد چنانكه در عرض 70 درجه وطلوع وغروب معكوس اتّفاق مىافتد . ونيز شايد كه مطالع قوسي يك نقطه باشد چنانكه در عرض همچند تمام ميل كلّى شش برج بناگاه طلوع ميكنند . امّا در معظم معموره مطالع قوسي از منطقة البروج قوسي از معدّل النّهار باشد . وازينرو گفتهاند كه چون قوسي از معدّل النّهار با قوسي از منطقه برآيد يا فرو شود ، آنچه از معدّل النّهار است مطالع ومغارب وآنچه از منطقه است درج سوا خوانند . ومطالع بحسب آفاق مختلف ميشود .
امّا در آفاق استوائى حال چنين است كه : هر ربعي از فلك البروج كه محدود بيكى از نقاط اعتدال وانقلاب باشد با يك ربع از معدّل النّهار طلوع ميكند . ونيز مطالع هر دو قوس كه بعدشان از يك نقطهء اعتدال يا انقلاب يكى باشد همچند يكديگرند چنانكه مطالع حمل با حوت ، وميزان با سنبله وجوزا با سرطان ، وقوس با جدى ، وهمچنين مثلا مطالع نيمهء اوّل حمل با مطالع نيمهء آخر حوت . ونيز مطالع هر جزوى همچند مطالع نظيرش باشد كه برج هفتم است از آن ، چنانكه مطالع حمل با ميزان وحوت باسنبله وسرطان با جدى . ونيز مطالع هر جزو مانند مغارب همان جزو باشد . ونيز هر برجى كه تالي اعتدال باشد از مطالعش بيشتر واگر تالي انقلاب باشد از مطالعش كمتر است ، يعنى با يك برج كه 30 درجه از منطقه است 30 درجه از معدّل طالع نميشود .