بتقريب روز وباقي شب « 1 » .
قبّة الأرض چيست
معنى أو ميانگاه طول است ميان مشرق ومغرب بربع مسكون اندر . وگاهگاه گويند كه أو را عرض نيست ، تا بر خطّ استوا شود . وندانم كاين از سخن ورأى پارسيانست يا آن ديگران . كه كتابهاى يونانيان از ياد أو خالىاند . وامّا هندوان هميگويند كه آنجا جايى است بلند ، نام أو لنك « 2 » وآرامگاه ديو وپرى است . [ وزير قطب شمالي كوهيست ونام أو ميرو آرامگاه فريشتگانست ] 71 . وبر آنخط كه از لنك تا بكوه ميرو « 3 » كشد شهر اوزين 72 « 4 » است اندر مملكت مالوا « 5 » وقلعهء روهيتك « 6 » ودشت تانيشر « 7 » وولايت جمن « 8 » آنگاه كوههاى
هامش
( 1 ) - طلوع وغروب معكوس ( باشگونه وسرنگون ) كه أستاذ در چند سطر پيش فرمود مخصوص آفاقي است كه عرضشان از تمام ميل كلّى بيشتر واز 90 درجه كمتر باشد . در اين آفاق منطقة البروج چهار بخش ميشود . يكى آن قوس كه نقطهء انقلاب تابستانى بر ميانهء آنست . در اين قوس مدارات هميشه پيداست . دوم قوسي كه نقطهء انقلاب زمستانى بر نيمهء آنست . در اين قوس مدارات هميشه پنهان است . سوم آنكه نقطهء اعتدال ربيعى بر منتصف آن است . اين قوس باشگونه برميآيد وراست فروميشود يعنى طلوعش معكوس وغروبش مستوى است . چهارم قوسي كه بر نيمهاش نقطهء اعتدال خريفي است . اين قوس سرنگون فروميشود وراست برميآيد . وأعظم مدارات ابدىّ الظهور در همه آفاق مايله آنست كه بعدش از معدّل النّهار همچند تمام عرض بلد باشد . مثلا در عرض 70 درجه بتقريب از اوّل جوزا تا آخر سرطان هميشه ظاهر واز اوّل قوس تا آخر جدى هميشه پنهان است . واز اوّل دلو تا آخر حوت طلوع معكوس وغروب مستوى ، واز اوّل أسد تا آخر عقرب طلوع راست وغروب باژگونه است .
بطور كلّى هر جزوى كه پيوسته بجزو ابديّ الظهور باشد در طرف اعتدال ربيعى برآمدنش باشگونه است وهر جزوى كه پيوسته بجزو ابدىّ الخفاء باشد بر جانب اعتدال خريفي فروشدنش باشگونه است . تفصيل اين مطالب را نگارنده در كتاب هيئت فارسي كه بنام آسمان وزمين تأليف كرده نوشته است .
( 2 ) -Lanka( 3 ) -Meru( 4 ) -Ujainوبتلفظ وأصل صحيح سانسكريتUjjayna.
( 5 ) -Malava( 6 ) -Rohitaka( 7 ) -Tanicharشين نقطهدار نزديك بمخرج سين بىنقطه . وتاء اوّل چنانكه گوئى آميخته با ثاء است وياء مجهول وحرف آخر با فتحه گفته ميشودSthanesara( 8 ) -Djamanaجيم وياء چنانكه پيش گفتيم بهم تبديل ودر بعض كلمات مثل همين جمن وجوگ نزديك بيكديگر گفته ميشوند .YamunaوYuga.