* * * بيرونى پيش از سال 394 ه ق وقبل از آنكه از خوارزم به عراق وجرجان سفر كرده باشد هم در خوارزم اعمال رصدى واكتشافات نجومى انجام داده بود ؛ از آن جمله در همان روستاى بوشكانز كه در سطور قبل ذكر شد بسال 384 ه ق - 363 يزدگردى عرض بلد جرجانيه واندازهء ميل كلى ؛ ودر سال بعدش ( 385 ه ق ) باز ميل كلى را رصد كرده بود .
وبعد از آن در سال 387 ه . ق بر حسب قرارى كه بوسيلهء مكاتبه با أبو الوفاء بوزجانى گذاشته بود خسوفى را كه در آن سال روى مىداد ؛ وى در خوارزم و « أبو الوفاء » در بغداد رصد كردند ؛ كه ضمنا تفاوت نصف النّهار خوارزم وبغداد را نيز بدست آوردند . « 1 »
* * * 7 - نيز از ارصاد نجومى ابوريحان در خوارزم اين است كه در همان سال 384 هجرى قمري و 363 يزدگردى در يكى از روستاهاى خوارزم كه ظاهرا همان قريهء بوشكانز از توابع جرجانيه بوده است ؛ براي استخراج عرض بلد آن روستا ؛ وهم در آن سال أبو محمود خجندى در رى براي تعيين عرض بلد آنجا بزرگترين ارتفاع خورشيد را در نصف النهار مدار رأس سرطان رصد كردند ؛ كه ارتفاع رصد خجندى در رى 77 درجه و 57 دقيقه و 40 ثانيه ؛ وارتفاع رصد بيرونى در خوارزم 71 درجه و 59 دقيقه و 45 ثانيه بود ؛ وعرض بلدرى 35 درجه و 34 دقيقه و 39 ثانيه ؛ وعرض بلد آن روستا 41 درجه و 36 دقيقه بتحقيق پيوست « 2 » .
توضيحا استخراج « خجندى » در عرض بلدرى ؛ با آنچه قبل از وى أبو الفضل هروى در روزگار ركن الدّولهء ديلمى معلوم كرده بود كاملا مطابق درآمد . « 3 »
هامش
( 1 ) - تحديد نهايات الأماكن .
( 2 ) - همان مأخذ قبل .
( 3 ) - قانون مسعودى وتحديد نهايات الأماكن .