قوس النّهار وفضل النّهار وتعديل النّهار كدامند
قوس النهار آن بود كه از مدار زبر أفق باشد . وقوس الليل آنچ زير أفق است از مدار « 1 » . واين عبارتست از چندى أزمان .
وبكمان تشبيه كرده آمده است . زيرا كه پارهاى است از دايره ، وخاصّه كه اندر أو ميل بود از جهت عرض بلد . وامّا فضل النهار آنست كه روز را افزونى بود بروز معتدل ، يا كمي . وروز معتدل بساعت « 2 » دوازده ساعت باشد . وبا زمان صد وهشتاد أزمان « 3 » . وفضل - الليل هم اوست . ولكن چون روز را افزونى بود
شب را كمي بود . وگر روز را كمي بود شب را افزونى . وامّا تعديل النهار نيمهء فضل النّهار بود . واين صورت آنست « 4 » .
هامش
( 1 ) - قوس النّهار آنچ زبر أفق است از مدار وقوس الليل آن بود كه از مدار زير أفق باشند ، خد .
( 2 ) - بساعات ، خ .
( 3 ) - زمان ، خ . اصطلاح أزمان براي بخشهاى معدّل النهار در ص 74 گذشت .
( 4 ) - دوائر متوازى را كه بر فلك فرض كردهاند مانند مدارات يومى ومقنطرات ارتفاع وانحطاط .
در سطح مستوى بقواعد تسطيح هم بصورت خطوط مستقيم وهم بقوسها وخطوط منحنى نمايش توان داد . نگارنده هر دو قسم را رسم كرده واينجا آورده است .
خطّ ( ا ب ) خطّ زوال ونمايندهء دايرهء نصف النّهار ونقطهء ( ا ) شمال و ( ب ) جنوب است .
خطّ ( ر م ) خطّ مشرق ومغرب يا اعتدال ونمايندهء معدّل النّهار ونقطهء ( ر ) مغرب و ( م ) مشرق .