برهان آن نهادست « 1 » . وامّا قطر ستارگان سيّاره وثابته ، نسبتشان بديدار چشم از قطر شمس كه چنداند از وى بجاى آورد ودر كتاب منشورات پديد كرد . وامّا آنچ أو گفتست اندرين جدول آورديم ، زيراك تاكنون كسيرا اندر آن ، سخن وجهر « 2 » كردن ستارگان سيّاره / تقدير ايشان / ستارگان ثابته / تقدير ايشان
شمس / يكى / شمس / يكى
قمر / همچند قطر آفتاب ببعد دورترين وسيك افزونتر ببعد نزديكترين / عظم نخستين / جز وى از بيست جزو از قطر آفتاب
زحل / جزوى از هژده جزو از قطر آفتاب / دوم / چهار جزو از هشتاد ويك جزو
مشترى / جزوى از دوازده جزو / سيوم / پنج جزو از صد ونه جزو
مرّيخ / جزوى از بيست جزو / چهارم / جزوى از بيست وچهار جزو
زهره / جزوى از ده جزو / پنجم / دو جزو از پنجاه وپنج جزو
عطارد جزوى از پانزده جزو / ششم / جزوى از سى وشش جزو
هامش
( 1 ) - در مقالهء پنجم مجسطى از فصل 13 - 16 دربارهء نيم قطر زمين وتعيين بعد وجرم ماه وآفتاب بتفصيل گفتگو شده است . در تحرير مجسطى خواجهء طوسي فصل ( يه ) مينويسد « فاذن أوسط ابعاد القمر في الاجتماعات والاستقبالات 59 مثلا لنصف قطر الأرض وبعد الشّمس 1210 مثلا وبعد رأس مخروط الظّلّ من مركز الأرض 268 مثلا » ودر فصل ( يو ) مينويسد « ظهر انّ الأرض 39 مثلا للقمر وانّ الشّمس 6644 مثلا له ونصف فاذن الشّمس 170 مثلا للأرض بالتّقريب » نقل از تحرير مجسطى خواجهء طوسي ( متوفّى 672 ) كه بخطّ ابن بوّاب بغداد در مراغه بسال 662 هجرى 18 سال بعد از تأليف و 10 سال پيش از وفات مؤلّف نوشته شده است . وبا مراجعه بأصل مجسطى كه در سال 480 هجرى نوشته شده وهر دو كتاب متعلّق است بكتابخانهء مدرسهء سپهسالار طهران . ودر بعض نسخ ديگر ( فاذن الشمس 160 مثلا للأرض بالتقريب ) .
( 2 ) - جهر بمعنى آشكارا كردن ، بگفتار آواز بلند كردن ، سخن بلند گفتن ، نادانسته در راهى شدن است . ( جهر الامر وبالامر : اعلنه . وجهر بالقول : رفع به صوته ) . حص ، جهل كردن . خد ، در أصل ( جر كردن ) وبخطّ الحاقى يا كاتب اصلى ( جهر كردن ) . اين هر سه نسخه در اين مورد معنى ميدهد . خ ، جهد كردن نيامد . ع : وقد وضعنا ذلك في جدول بحسب رأى بطلميوس ووجوده إذ لم يتقرر عندنا رأى غيره إلى هذه الغاية