چه روزهاست اين كه ايّام العالم خوانند
اين روزهاى است تمام كه اندرو هر يكى از كواكب وأوجها وجوزهرّهاى ايشانرا دورها تمام گردد بىكسر . وغرض اندرين ، آسانى ياد داشتن است وبيرون آوردن جايگاهها ورفتنشان . وهر گروهى اين روزگارها بجاى آوردند بر آن حركات كه برصد يافته شده است . امّا آنك ميان مردمان معروف شده است آن هندوان است . وايشان آنرا كلپ خوانند « 1 » . وروزگار اين مدّت را كلپ اهرگن « 2 » اى جمله روزگار كلپ . ومردمان ما آنرا روزگار سندهند 61 « 3 » خوانند .
هامش
( 1 ) - كلپKalpaدر زبان سانسكريت بمعنى ايّام العالم است .
عقيدهء هندوان اين است كه جهان را آغاز وانجام ومدّتى معيّن است . يك كلپ عالم پيدائى وظهور موجودات وبمنزلهء روز وپس از آن يك كلپ عالم قيامت وبمنزلهء شب است . پس دوباره يك كلپ عالم ظهور وآفرينش ويك كلپ رستخيز ميآيد . وهمچنين چند كلپ ميگذرد تا عالم آفرينش بپايان ميرسد وهمه چيز معدوم ميگردد .
كلپ آفرينش وظهور كه اكنون ما در آن هستيم 4320000 سال است وبچهار بخش قسمت ميشود كه هر يكى را جوگ يا يوگ ميگويند . جوگ چهارم را كل جوگKaldjugaياKaliyugaميخوانند وآن چهارصد وسى ودو هزار سال است ( 432000 ) . وجوگ سوم را دواپر جوگDvaparaميگويند . وآن دوبرابر جوگ چهارم است يعنى ( 864000 ) سال . وجوگ دوم را ترتاجوگtretaخوانند . وآن سه برابر جوگ چهارم است يعنى ( 1296000 ) .
جوگ اوّل را كريتا جوگKritaخوانند وآن چهار برابر جوگ چهارم است يعنى ( 1728000 ) .
وسالهاى هر چهار جوگ را چون جمع كنيم مقدار يك كلپ ميشود كه پيش گفتيم .
آنچه نوشتم از أستاذ دانشمند هندو شنيدم كه مدّتى نزد أو بتحصيل خطّ وزبان سانسكريت اشتغال داشتم . خود أستاذ بزرگ ابوريحان نيز در كتاب تحقيق ما للهند ( ص 187 ) حساب چهار جوگ را همين طور برآورده است . امّا أحمد بن محمّد بن عبد الجليل سجزى در كتاب منتخب الألوف مينويسد « وأصحاب السّند هند يزعمون انّ سنى العالم هي أربعة الف الف الف وثلثمأئة الف الف وعشرون الف الف ورسمها بالهنديّة 4320000000 » .
( 2 ) - كلپ آهرگنkalpaaharganaدربارهء كلپ در حاشيهء پيش گفتگو شد . امّا كلمهء آهرگن مركّب از دو كلمه يكى آهرaharبمعنى روز مقابل رأتratبمعنى شب وديگر گنganaبمعنى جمله ومجموع واصطلاحا عبارت است از جملهء روزها يا دورها كه در يك كلپ واقع ميشود . چنانكه مثلا بگوئيم در يك كلپ چند شنبه يا چند يكشنبه ودوشنبه واقع ميشود . يا زحل ومشترى چند دور ميگردند .
پس جمله روزگار كلپ را كلپ اهرگن گويند . وخود أستاذ در كتاب الهند فرمايد « كلپن مركّب من كل وهو وجود الأنواع في العالم ومن پن وهو فسادها وبطلانها ومجموع هذا الكون والفساد هو كلپ » ودر كلب آهرگن گويد « اى جملة ايّام كلپ فان آه الايّام واركن هو الجملة » ص 185 .
( 3 ) - سند وهند ، خد .