تدوير بود ، آنك قطر نخستين راست « 1 » . اگر مركز تدوير با أوج باشد ، ذروت تدوير آغازد جنبيدن ، زهره را سوى شمال ، وعطارد را سوى جنوب . وگر مركز تدوير با حضيض باشد ، ذروت تدوير آغازد جنبيدن ، زهره را سوى جنوب ، وعطارد را سوى شمال .
امّا عرض التوا ، آنك قطر دوم راست ، نهاد أو بر خلاف عرض تدوير است .
زيراك ابتداء أو آنگاه باشد كه مركز تدوير با رأس يا ذنب باشد . وعرض تدوير آن هنگام بغايت رسيده باشد . وعرض التوا بغايت آنگاه رسد كه مركز تدوير با أوج بود يا باحضيض . وعرض تدوير آن هنگام ابتدأ كند . پس چون مركز تدوير از آن عقده بگذرد كه سوى أوج هميرساند ، سر مشرقى از قطر دوم آغازد جنبيدن زهره را سوى شمال ، وعطارد را سوى جنوب . وسر مغربيش بخلاف آن . وچون مركز تدوير از آن عقده بگذرد كه سوى حضيض رود سر مشرقى از قطر دوم آغازد جنبيدن ، زهره را سوى جنوب ، وعطارد را سوى شمال . وسر مغربيش بخلاف آن .
وهمچنين همى جنبد تا بغايت بزرگيش رسد ، آنگاه كه مركز تدوير باوج رسد يا بحضيض .
پس پديد آمد كه ابتداء عرض تدوير ، انتهاست مر عرض التوارا . وانتهاء عرض تدوير ابتداء عرض التواست . وپديد آمد از حركت فلك مايل ، كه مركز تدوير زهره هميشه از فلك البروج بشمال باشد ، وهرگز سوى جنوب نبود . ومركز فلك تدوير عطارد هميشه از فلك البروج بجنوب باشد ، وهرگز بشمال نباشد
اوجهاء ستارگان كجااند
أوجها بر يكجاى نىاند ، تا بتوان گفتن جاى ايشان هميشگى را كه ايشانرا حركتي است گران ، هر شست وشش سال يكى درجه . وچون چنين است ، وقتي معلوم را پيدا توان كردن كه كجااند . وبروزگار ما
هامش
( 1 ) - وحينئذ يكون ابتداء عرض التّدوير الّذى للقطر الاوّل ، ع . آن قطر كه قطر نخستين راست ، خد