محيط تدوير است ، دور زحل تمام شود بسالى شمسي ودوازده روز . وآن مشترى بسالى وما هي وسه روز . وآن مرّيخ بدو سال ويكماه وهژده روز . وآن زهره بسالى وهفت ماه وپنج روز . وآن عطارد بسه ماه وبيست وچهار روز . وآن قمر ببيست وهفت روز وسيزده ساعت وهژده دقيقه . وامّا گردش فلك تدوير ايشان تا بتمامى دوازده برج ، زحل را بيست ونه سال بود وچهار ماه وپانزده روز . ومشترى را بيازده سال وده ماه وچهار روز 60 . ومرّيخ را بسالى وده ماه وهفده روز . وهر يكى را از زهره وعطارد بسالى شمسي . وقمر را ببيست وهفت روز وهفت ساعت وچهل وسه دقيقه . وجوزهرّ قمر را بهژده سال وهفت ماه ونه روز . وهر يكى را از كواكب ثابته واوجهاء كواكب سيّاره ، امّا بيافتن پيشينگان ، سى وشش هزار سال . وامّا بيافتن أهل زمانهء ما بيست وسه هزار وهفتصد وشست سال است « 1 » .
اين حركت فلك چيست
اين رأى ومذهبي است كه ثاون اسكندرانى « 2 » از خداوندان طلسمها حكايت كرد . وايشان منجّمان بابلاند اندر زمانهء پيشين ، كه عامّهء مردم ايشانرا جادو خواندندى . وايشان چنين دانستند كه فلك را بكليّت حركتي است سوى توالى ، غايت أو هشت درجه . وبازگشتن سوى خلاف توالى همچندان . وهر درجهاى بهشتاد سال شمسي همى جنبد . وهر هشت درجه بششصد وچهل سال . وپيش وپس رفتن بهزار ودويست وهشتاد سال . وچون سوى توالى
هامش
( 1 ) - بنابراين 66 سال شمسي يكدرجه وسالى 54 ثانيه ونصف ثانيه است بتقريب . وچون اينمقدار را بر ايّام سال شمسي قسمت كنيم حصّهء يكروز قريب هشت ثانيه ميشود وچون آنرا در 30 ضرب كنيم حصهء تقريبي ماه بدست ميآيد .
حركت فلك ثوابت مطابق زيج حاكمى وايلخانى هر 70 سال شمسي يكدرجه وسالى 51 ثانيه وسه يك ودهيك ثانيه وتمام دور 25200 سال شمسي است .
( 2 ) - ثاون كه اروپائيان أو راTheonميگويند از رياضىدانهاى بزرگ اسكندريّه است كه ميان سالهاى 365 - 390 مسيحي ميزيست . وكتابهاى عمل أسطرلاب ، محمل ذات الحلق ، مدخل مجسطى ، جداول زيج بطلميوس از مؤلّفات اوست ( رجوع شود بكتاب الفهرست ابن النّديم ) .