وسط كوكب كدامست
وسط ستاره دورى مركز فلك تدويرش باشد از آن نقطه كه برابر سر حمل است بقياس فلك معدّل المسير « 1 » . واندازهء اين دورى بر مركز معدّل آن زاويه است كه يك خطّ أو بسر حمل رسد وديگر بر مركز تدوير
خاصّهء وسطى ومعدّل كدامست
خاصّهء وسطى بعد ستاره بود بفلك تدوير از ذروت وسطى .
وخاصّهء معدّله بعد أو بود بفلك تدوير از ذروت مرئىّ « 2 » وفضلهء ميان هر دو خاصّه تعديل نخستين بود مرخاصّه را . واندازهء أو آن زاويه است كه بر مركز تدوير باشد از آن دو خطّ كه بهر دو ذروت همى رسند . واز بهر اين أو را تعديل خاصّه نام دادند
طول أوسط ومعدّل كدامند
دورى مركز تدوير را از أوج طول أوسط خوانند . ومقدار أو آن زاويه است بر مركز معدّل المسير كه يكى خطّ أو باوج هميرسد وديگر بمركز تدوير . وچون اين زاويه بر مركز عالم باشد مقدار طول معدّل بود . وفضلهء ميان هر دو طول تعديل طول باشد . واندازهء أو آن زاويه است كه بر مركز تدوير بود ، از دو خطّى كه از مركز معدّل المسير وز مركز عالم آيند . وهمچند تعديل خاصّهء نخستين باشد . وبود كه گاهگاه طول را مركز نام كنند تا دانى « 3 »
هامش
( 1 ) - اوّل حمل در معدّل المسير نقطهء تقاطع محيط اين فلك است با دايرهء عرضيّه كه باوّل حمل از ممثّل ميگذرد . يا نقطهايست كه بعدش از محلّ تقاطع ممثّل با معدّل المسير مثل بعد اوّل حمل باشد از ممثّل نسبت بهمين تقاطع در يك جانب . وسط در صورت اوّل متشابه نخواهد بود . زيرا اوّل حمل تغيير مىكند چنانكه أهل صناعت در تعديل نقل قمر باز نمودهاند ، امّا تفاوت در اينجا كمتر است از تفاوتى كه در قمر گفتهاند ، چرا كه دورى ميان دو منطقه در ماه بيشتر از متحيّره است . امّا در صورت دوّم وسطى كه از منطقهء معدّل المسير گرفته ميشود متشابه است واختلاف مذكور را ندارد .
( 2 ) - از اين جهت خاصّهء معدّله را خاصّهء مرئيه نيز ميخوانند .
( 3 ) - نگارنده شكلى با حروف وعلامات رسم كرد تا مقصود أستاذ روشنتر گردد .
نقطهء مركز عالم ، ب مركز حامل ، د مركز معدّل المسير ، ح اوّل حمل ، ح مركز تدوير ، ك