برجها ومنزلهاى شمالي وجنوبي كدامند
برجهاى شمالي ششاند ، حمل وثور وجوزا وسرطان وأسد وسنبله . زيراك منطقة البروج بدين برجها سوى شمال افتادست از معدّل النّهار . وشش برج ديگر جنوبىاند . وامّا از منازل قمر چهارده شماليست آنچ اندر برجهاى شمالىاند . وآن از اوّل شرطين است تا بآخر سماك . وباقي چهارده منزل از اوّل غفر تا بآخر بطن الحوت جنوبىاند
فلك ممثّل كدامست
سطح منطقة البروج همه گويهاى ستارگان سيّاره را همى برد ، وبهر كرهاى دايرهاى كند موازى مر منطقه را ، وآن دايره فلك ممثّل آن ستاره است كه آن كره أو راست . وممثّل از آنجهت نام كردند كه أو را موازى است واندر سطح اوست ومركز هر دو يكى است ، پس بر مثال اوست . وبخششهاى اين هم بخششهاى آنست . واين ممثّل نائب است « 1 » از منطقه از بهر مانندگى كه ميانشانست
أوج آفتاب چيست
أوج بلندترين جاى است كه آفتاب بدو رسد از كرهء خويش ، زيراك آفتاب بر محيط ممثّل خويش نرود ، ولكن بر محيط فلك ديگر اندر سطح ممثّل گرد بر گرد زمين ، ومركزش از مركز ممثّل بيرون آمده . واين فلك را خارج المركز خوانند . وناچاره بر محيط أو دو نقطه باشد ، يكى بزمين نزديكتر همه محيط ، وديگر برابرش ، دورترين همه محيط از زمين . پس اين نقطهء دور را بهندوى أوج خوانند اى بلندى . وهمچنان بيونانى افيجيون خوانند ، اى دورترين دورى « 2 » . ونقطهء نزديك را بيونانى افريجيون خوانند اى نزديكترين دورى وبتازى حضيض خوانند ، اى فروترين جاى ، ولكن بفلك بپيوندد ، وبگويند حضيض فلك أوج . ونيز ناچاره اندرين فلك جايى است كه دورى أو از زمين بميان بعدا بعد دورترين . وميان بعد أقرب نزديكترين است ونقصان أو از آن همچند زيادت اوست
هامش
( 1 ) - تانى است ، خ .
( 2 ) -Apogee( أوج )Perigee( حضيض ) .