[ 1 . شرطين ]
وچنانك برجها را از ستارگان ثابته صورتها كردند ، همچنان از كواكب ثابته مر منازل قمر را نشانها كردند . وچنانك از پس نقطهء اعتدال ربيعى نخستين برج حمل است ،
هامش
تا بطن الحوت يماني گويند . وچون سير ماه مختلف واقسام نامتساوى وكواكب منازل نه بر نفس منطقهاند ، ممكن است كه ماه دو شب در يك منزل يا در مدّت يكشب در دو منزل ديده شود ونيز ممكن است كه در يكشب شانزده يا هفده منزل آشكار وباقي پنهان باشد .
چون شعاع ماه منزلي را بپوشاند گويند ( كالحه ) وبفال نيك نگيرند . وچون از شمال وجنوب منزل بگذرد گويند ( عدل القمر ) وبفال نيك دارند . وچون مدّت طلوع يا غروب وسقوط گذشت وباران نوء نباريد وباد بارح نوزيد گويند ( خوى النّجم ) .
آفتاب پيوسته سه منزل را زير شعاع ميگيرد وهر منزلي را سيزده روز بتقريب ميپيمايد . وبنا بر اين ايّام منازل شمس 364 روز ميشود . وچون مدّت دور آفتاب تقريبا 365 روز است ، يك روز زائد را بر ايّام منزل پانزدهم يعنى غفر ميافزايند . چون منزلي از زير روشنائى فجر بيرون آمد آنرا طلوع گويند ونظيرش يا رقيبش يعنى پانزدهم منزل غروب خواهد كرد . وچون غروب رقيب بوقت صبح باشد آنرا سقوط گويند . امّا هندوان سير حقيقي ماه را كه بتقريب بيست وهفت روز وثلث روز است مأخذ قرار داده وبا حذف كسر زائد بيست وهفت منزل فرض كردهاند وإكليل را كه منزل هفدهم از منازل ماه نزد عرب است در شمار نياوردهاند .
امّا أهل هيئت وشمارگران نجوم منطقه را بيست وهشت قسم متساوي ميكنند وهر بخشي را بنام منزلي ميخوانند ونامها را عوض نميكنند هرچند كه كواكب منازل برجاى اوّل نباشند مانند بروج ، مثلا منزل اوّل را بعد از اعتدال ربيعى شرطين ميخوانند با آنكه كواكب شرطين اكنون در حمل بعد از اعتدال ربيعى نيست .
اينكه گويند هر شب 14 منزل آشكار و 14 پنهان است وهمچنين آنكه گفتيم آفتاب قريب 13 روز يك منزل مىپيمايد بحساب أهل نجوم درست درميآيد . وگرنه بحساب أهل باديه ، چون اقسام 28 گانه متساوي نيستند اين معاني جز بتقريب محض راست نخواهد آمد .
شرف الدين مسعودى در جهان دانش مينويسد منزل شرطين اكنون در روزگار ما بنزديك بيست وچهار درجهء حمل رسيده است . بيرجندى در شرح تذكره ميگويد طلوع شرطين در حدود سال 411 جلالي در شانزدهم ارديبهشت ماه جلالي بوده است . وبحساب رصد ايلخانى هر هفتاد سال شمسي يكروز علاوة خواهد شد . خود ابوريحان در كتاب الآثار الباقية شرحي مبسوط ومفيد راجع بمنازل آورده است وبعد از شرح منزل شرطين مينويسد « واحكام هذه المنزلة لازمة للوجه الاوّل من برج الحمل غير متعلّقة بالكواكب الّتى تسمّى بها فقد انتقلت في زماننا عنه إلى الوجه الثّانى منه » .