ونتواند بجاى داشتن ورصد كردن . واز پس اين كه گفتيم اندر آسمان پنج كوكب است از گونهء راه كاهكشان جون پارهء ابر ، ايشانرا سحابى خوانند . وبديشان عدد ستارگان ثابتهء رصد كرده هزار وبيست ودو تمام شود « 1 » .
هامش
پس كوچك قدر ششم ده برابر وسه يك ، وأعظم قدر اوّل نود وهشت برابر وشش يك كرهء زمين خواهد بود .
غياث الدّين جمشيد كاشاني در رسالهء سلّم السّماء جرم أوسط قدر ششم را سى وپنج برابر وعشر كرهء ارض استخراج كرده است . وبنابراين أصغر قدر ششم بتقريب بيست وسه برابر وثلث ، وأعظم قدر اوّل 222 برابر وسه يك كرهء زمين خواهد بود . ابعاد كواكب ثابت وسيّار بعد از اين در متن كتاب بيايد ودر اينباره هرجا مناسب باشد شرحي خواهيم نوشت .
( 1 ) - 121 دربارهء كواكب مرصوده ميان منجّمان قديم دو عقيدة معروف است . يكى رأى بطلميوس در كتاب مجسطى كه غالب پيرو آن شدهاند . وديگر عقيدهء عبد الرحمن بن صوفي در كتاب الصّور كه با مجسطى هم در شماره وهم در تعيين قدر وهم جهات ديگر ستارگان مخالف است . كواكب رصد شده غير از سه ستارهء كوچك گيسو ( ضفيره ) كه خارج از أقدار ششگانه است مطابق ضبط مجسطى 1022 ستاره است ، 15 قدر اوّل ، 45 دوم ، 208 سوم ، 474 چهارم ، 217 پنجم ، 49 ششم ، 9 مظلمه يا خفيّه ، 5 سحابى ، كواكب مظلمه وسحابى يعنى 14 ستاره را بيرون از أقدار ششگانه وآنچه مطابق قدرهاست 1008 كوكب شمرده است . واگر سه ستارهء ضفيره را نيز بحساب آوريم همگى 1025 خواهد شد .
امّا ابن صوفي ستارگان رصد كرده را يكهزار وچهارده نوشته وهشت كوكب را از آنچه مجسطى ثبت كرده موجود ندانسته است . وبكواكب مظلمه نيز معتقد نيست . ستارگان مطابق قدرها بر رأى أو چنين است ، 15 عظم اوّل ، 37 دوم ، 200 سوم ، 421 چهارم ، 267 پنجم ، 70 ششم ، 4 سحابى .
ديگر منجّمان هم پارهاى عقيدهها وگفتارهاى ناسازگار دارند كه در ميان أهل فنّ معروف نشده است .
اختلاف دربارهء شماره وتعيين قدر كواكب گاهى از جهت اختلاف رصد است ، چنانكه پارهاى از ستارگان را مجسطى مثلا از قدر ششم وابن صوفي از قدر پنجم يا برعكس شمردهاند .
وگاهى ناشى از مخالفت نظر واعتبار است ، چنانكه ستارگان شكل ثور را برخى 32 وبعضي 33