تنها نگويند ، ولكن قمر يا ستارهاى با وى ياد « 1 » كنند . وز بهر آنرا كه معدّل النّهار ومنطقة البروج يك از ديگر جدااند ، ممكن بود كه ستارهاى يا « 2 » از هر دو شمالي باشد . ويا از هر دو جنوبي باشد . وممكن بود كز يكى شمالي باشد وز يكى جنوبي ، همچنانك « 3 » ممكن است كه أو را از يكى دورى باشد واز
ديگرى نباشد ، تا « 4 » با ميل بود وبىعرض يا با عرض بود وبىميل . واين است صورت وى « 5 » .
آن ستاره كه عرض دارد درجهء أو كدامست
درجهء أو آن نقطه بود كه دايرهء عرض أو با منطقة البروج تقاطع كند .
بزرگترين ميل ستارگان رونده وعرضشان چند است
امّا ميل آفتاب هم ميل منطقة البروج است . واندازهء اين ميل بزرگ چنانك ما بر صد يافتيم بيست وسه جزو است وسى وپنج دقيقه . وأو را ميل بزرگ خوانند « 6 » . وچون بزرگترين عرض
هامش
( 1 ) - يار ، حص .
( 2 ) - خد ( يا ) ندارد .
( 3 ) - وهمچنان ، خ .
( 4 ) - يا ، خ .
( 5 ) - نگارنده در صورت علامت گذاشت تا واضحتر باشد . قوس ا ب عرض كوكب است . وقوس ح ب ميل دوم ، قوس ر ب بعد ستاره ، قوس د ب ميل أول .
( 6 ) - استخراج ابوريحان درست مطابق است با رصدى كه بنى موسى بأمر مأمون عبّاسى در بغداد كردند . چه مطابق آن رصد هم مقدار ميل كلّى يا ميل أعظم كج له يعنى 23 درجه و 35 دقيقه است بىكم وزياد .