ابوريحان وخاندان آل عراق
ابوريحان در عنفوان جوانى بخاندان آل عراق پيوست ومشمول عنايت آن خاندان واقع شد ومخصوصا در تحت تعليم وتربيت وترشيح واصطناع همان أبو نصر عراق قرار گرفت چنانكه در دستگاه أو با رفاه نعمت وفراغ بال بتحصيل وكارهاى علمي اشتغال جست ودر كتابخانهء مجهّز پر مايهء وى كار واز أنواع كتب عقلي ونقلي كه در آن كتبخانه فرآهم آمده بود استفاده مىكرد .
أبو نصر چندان بتعليم وتربيت ابوريحان اهتمام داشت كه هرچه از فنون رياضى مىدانست وخود استنباط واستخراج كرده بود بوى مىآموخت وهر تأليفى كه داشت بر وى املاء مىفرمود وبوى نسخه مىداد . « 1 » ودوازده كتاب هم براي ابوريحان وبنام أو تأليف كرد كه در فهرست مؤلفات ابوريحان ذكر شده « 2 » وخوشبختانه أكثر اين كتابها بطبع رسيده است .
از آن جمله همان كتاب السّموت است كه متضمّن شكل قطاع وطرح شكل مغنى بوده ؛ واين كتاب را أبو نصر بدرخواست ابوريحان براي أبو سعيد سجزى [ أحمد بن محمد بن عبد الجليل سيستانى متوفى 415 - 414 ] نوشت .
واين أبو سعيد سجزى از رياضى دانان بزرگ معاصر ابوريحان ومخترع أسطرلاب زورقى است كه مبتنى بر حركت وضعي زمين از مغرب بمشرق بوده وشرح آن را ابوريحان با اظهار نظر خود در اين باره در كتاب استيعاب الوجوه الممكنة في صنعة الأسطرلاب آورده است وما عين عبارت أو را در حواشي كتاب التفهيم [ ص 297 نسخهء حاضر ] نقل كردهايم .
كتاب القسىّ الفلكية را كه در برهان شكل مغنى نوشته ودر حقيقت متمم كتاب - السماوات است وبطبع رسيده ، هم بدرخواست ابوريحان تأليف كرد ؛ واين هر دو
هامش
( 1 ) - مقاليد علم الهيئة .
( 2 ) - چاپ مستقل پاريس پول كراوس ومقدمهء زاخائو بر آثار الباقية .